LOW←TECH MAGAZINE Polski

Jak i dlaczego przestałem kupować nowe laptopy

Sun, 20 Dec 2020 00:00:00 +0000

Zdjęcie: Low-tech Magazine jest pisany i publikowany na ThinkPadzie X60s z 2006 roku.

Będąc niezależnym dziennikarzem – lub pracownikiem biurowym, jeśli chcesz tak to nazwać – zawsze uważałem, że potrzebuję dobrego komputera do wykonywania swojej pracy, oraz skoro chcę dobrego produktu, to muszę za niego sporo zapłacić. Od 2000 do 2017 roku korzystałem z trzech laptopów które kupiłem w stanie nowym za blisko 5,000 euro, co daje średni koszt 300 euro na rok przez cały ten okres. Średni żywot tych laptopów to 5,7 lat.

W 2017 roku, pomiędzy odłączeniem swojego biura od sieci elektroenergetycznej, postanowiłem zaprzestać kupowania nowych laptopów. Zamiast tego, zacząłem korzystać z laptopa z 2006 roku, który kupiłem w stanie używanym za 50 euro, i który robi wszystko, czego od niego wymagam lub potrzebuję. Po doliczeniu wymiany baterii i prostego ulepszenia podzespołów, inwestycja ta kosztowała mnie mniej niż 150 euro.

Jeśli mój laptop z 2006 roku wytrzyma dłużej niż jego poprzedniki – to znaczy, podziała jeszcze 1.7 lat – będzie mnie kosztował zaledwie 26 euro na rok. To ponad 10 razy mniej, niż średni koszt poprzednich trzech egzemplarzy. W tym artykule, wyjaśnię co zmotywowało mnie do tego, aby przestać kupować nowe laptopy, oraz to w jaki sposób ty możesz zrobić to samo.

Wykorzystanie Materiałów I Energii W Laptopach

Jeśli zdecydujesz się nie kupować nowych laptopów, pozwoli ci to, nie tylko na zaoszczędzenie sporej sumy pieniędzy, lecz także wielu zasobów naturalnych i destrukcji środowiska. Według najnowszej analizy cyklu życia, wyprodukowanie jednego laptopa wymaga od 3,010 do 4,340 megadżuli energii – w tej liczbie zawarte jest wydobywanie materiałów, produkcja urządzenia oraz dostarczenie go na rynek. ¹

Każdego roku, ludzie kupują od 160 do 200 milionów laptopów. Oznacza to, że produkcja laptopów zużywa od 480 to 868 petadżuli energii każdego roku, czyli 25-50% całej energii słonecznej wyprodukowanej na świecie w 2018 roku (2,023 petadżuli). ² Produkcja laptopów wymaga dużej ilości materiałów, w tym także minerałów, które są ciężkie do zdobycia ze względu na ekonomiczne, socjalne, geochemiczne i geopolityczne ograniczenia. ³⁴

Produkcja mikrochipów jest procesem niesamowicie wymagającym, zarówno jeśli chodzi o energię jak i materiały, ale to nie jest jedyny problem. Wysoki koszt materiałowy spowodowany jest również ich krótką długością życia. Większość z tych 160-200 milionów laptopów nabywanych każdego roku ma na celu zastąpienie poprzedniego zakupu. Biznesy zazwyczaj wymieniają swoje laptopy co trzy lata, podczas gdy u osób prywatnych dzieje się to co pięć lat. ³ Moje 5.7 lat jest zatem dość typowe.

Laptopy Nie Zmieniają Się

Analiza, do której się odnoszę, wykonana była w roku 2011; badany w niej produkt to Dell Inspiron 2500 z 2001 roku. Nie zdziwię się, jeśli uznasz tę “najnowszą analizę cyklu życia” za przestarzałą, lecz jest to tylko złudzenie. Inne badanie z 2015 roku odkryło, że energia wcielona w laptopach pozostaje po latach taka sama. ⁵

Naukowcy rozłożyli w nim na części 11 laptopów podobnej wielkości, wyprodukowanych między 1999, a 2008 rokiem, i zważyli poszczególne elementy. Zmierzyli także powierzchnie kwarcowe na wszystkich płytach głównych, a także 30 kart DRAM wyprodukowanych, mniej więcej, w tym samym przedziale czasowym (do 2011 roku). Wyniki pokazują, że masa i zawartość materiałów wszystkich kluczowych komponentów – baterii, płyty głównej, dysku twardego, pamięci – zmieniła się tylko nieznacznie, mimo że procesy produkcji stały się bardziej efektywne, zarówno pod względem zużywanej energii jak i materiałów.

Powód jest prosty: większa efektywność produkcji jest zrównoważona przez zwiększoną funkcjonalność. W celu uzyskania tych samych parametrów co wcześniej, wymagana jest teraz mniejsza masa baterii, pamięci i dysków twardych, lecz zwiększone wymagania czynią całkowitą masę tych podzespołów niezmienioną. Ta sama zależność wyjaśnia dlaczego nowsze laptopy nie zużywają mniej energii podczas pracy niż starsze modele. Obecne laptopy są w stanie wykonać te same czynności szybciej, oszczędzając na tym energię, lecz wykonują zarazem znacznie więcej czynności, niż ich poprzednicy. Komputery są zatem najlepszym przykładem działania paradoksu Jevonsa.

Wyzwanie

Wszystko to składa się na to, że zamiana starego laptopa na nowy nie jest przyjazna ani portfelowi, ani środowisku. Jest wręcz przeciwnie; najlepszym sposobem, w jaki konsument może poprawić ekologiczną i ekonomiczną wartość swojego laptopa, jest używanie go tak długo, jak to możliwe. Na szczęście, laptopy są już dojrzałą technologią (nowsze egzemplarze nie różnią się znacznie od poprzednich pod względem funkcji) i posiadają wystarczającą moc do wykonywania swoich zadań. A jednak, konsumenci którzy spróbują korzystać ze swoich dotychczasowych laptopów, będą musieli zmagać się z pewnymi frustrującymi problemami. Poniżej wyjaśnię kilka z tych, na które sam natrafiłem, a także to, dlaczego wcale nie są one tak wielkie, jak mogłoby się wydawać.

Zdjęcie: Trzy laptopy, które używałem od 2000 do 2017 roku.

Mój Pierwszy Laptop - Apple iBook (2000-2005)

W roku 2000, kiedy byłem wolnym strzelcem w branży dziennikarstwa naukowego i technologicznego w Belgii, kupiłem swój pierwszy laptop - Apple iBook. Zaledwie dwa lub trzy lata później, ładowarka zaczęła szwankować. Kiedy dowiedziałem się o koszcie zakupu nowej ładowarki, byłem tak oburzony praktykami Apple – ładowarki można wyprodukować bardzo tanio, lecz producent sprzedawał je bardzo drogo – że odmówiłem jej zakupu. Zamiast tego, udało mi się korzystać nadal z dotychczasowej ładowarki, najpierw kładąc ją pod naciskiem książek i mebli, a gdy to również przestało działać, za pomocą mocno ściśniętej klamry.

Mój Drugi Laptop – IBM ThinkPad R52 (2005-2013)

Kiedy ładowarka w końcu kompletnie przestała działać w 2005 roku, postanowiłem kupić nowy laptop. Miałem tylko jeden wymóg: miał on mieć ładowarkę, która działa długo i jest tania w wymianie. Produkt który wybrałem spełnił moje wymagania, i o wiele więcej. Kupiłem Thinkpad R52 od IBM, i zakochałem się na miejscu. Mój laptop IBM był kompletnym przeciwieństwem iBooka i to nie tylko pod względem wyglądu (prostokątna skrzynka, dostępna w każdym kolorze jaki sobie życzysz, pod warunkiem że życzysz sobie czarnego). Cała maszyna była zbudowana trwale, by służyła mi długo i była łatwa w naprawie.

Gospodarka o obiegu zamkniętym i modułowe produkty są obecnie na czasie, jego żywot może być wydłużany bez końca, poprzez stopniowe naprawianie i wymienianie każdego elementu. Pytaniem zatem nie jest to, jak możemy przejść na gospodarkę o obiegu zamkniętym, lecz dlaczego wciąż się od niej oddalamy.

Pytaniem nie jest to, jak możemy przejść na gospodarkę o obiegu zamkniętym, lecz dlaczego wciąż się od niej oddalamy.

Mój Thinkpad był droższy, niż mój iBook, lecz przynajmniej moje pieniądze nie poszły na fajny wygląd, tylko na porządny komputer. Ładowarka nie sprawiała mi żadnych problemów, a gdy straciłem ją podczas podróży i musiałem kupić nową, mogłem ją dostać w przyzwoitej cenie. Nie wiedziałem wtedy, że ten szczęśliwy zakup będzie jedynym w swoim rodzaju.

Zdjęcie: IBM ThinkPad R52 z 2005 roku.

Mój Trzeci Laptop: Lenovo Thinkpad T430 (2013-2017)

Przenieśmy się do roku 2013. Mieszkałem wtedy w Hiszpanii i prowadziłem Low-tech Magazine. Do pracy wciąż używałem mój IBM Thinkpad R52, lecz na horyzoncie pojawiały się problemy. Po pierwsze, Microsoft chciał mnie niedługo zmusić do wymiany systemu operacyjnego, kończąc wsparcie dla Windowsa XP pod koniec roku 2014. Nie miałem ochoty wydawać kilkaset euro na system operacyjny, który byłby i tak zbyt wymagający dla mojego starego laptopa. Ponad to, nawet po przywróceniu ustawień fabrycznych, mój laptop nie był tak szybki, jak tego chciałem. Innymi słowy, wpadłem w pułapkę zastawioną przez producentów podzespołów i oprogramowania, i błędnie zacząłem myśleć, że potrzebuję nowego laptopa.

Będąc niezmiernie zadowolonym z mojego Thinkpada, kupienie nowego wydawało się logiczne. Tu pojawił się jednak problem: w 2005 roku, niedługo po zakupie mojego pierwszego Thinkpada, Lenovo pochodzące z Chin, które jest obecnie największym producentem komputerów na świecie, wykupiło biznes PC od IBM. Chińskie produkty nie cieszą się reputacją długowiecznych, co było prawdą szczególnie w tamtych latach. Jednak Thinkpady sprzedawane przez Lenovo wyglądały niemal identycznie do tych produkowanych przez IBM, więc liczyłem na szczęście i kupiłem Lenovo Thinkpad T430 w kwietniu 2013 roku. I to za dość sporą kwotę, lecz wierzyłem, że jakość uzasadni cenę.

Mój błąd był oczywisty od samego początku. Musiałem odesłać produkt dwukrotnie, ponieważ jego obudowa była zdeformowana. Gdy wreszcie dostałem egzemplarz, który nie kołysał się na moim biurku, nie musiałem długo czekać na kolejny problem: klawisze zaczęły odpadać. Do dziś pamiętam swoje zdumienie, gdy stało się to po raz pierwszy. Thinkpady od IBM słyną ze swoich wytrzymałych klawiatur, których destrukcja wymaga młotka. Lenovo najwyraźniej nie ceniło sobie tej cechy, więc wymienili klawiatury na gorsze. Może i potrafię pisać agresywnie, ale nigdy nie zepsułem żadnej innej klawiatury.

Z niechęcią zamówiłem wymianę klawisza za 15 euro. W kolejnych miesiącach, wymiana kolejnych klawiszy pochłaniała dodatkowe fundusze. Po wydaniu ponad 100 euro na plastikowe klawisze, które z czasem i tak zepsułyby się ponownie, wyliczyłem, że wymiana wszystkich 90 klawiszy kosztowałaby mnie 1,350 euro. Znalazłem tymczasowe rozwiązanie w przenośnej klawiaturze, ale nie było to praktyczne, zwłaszcza do pracy poza domem – a czyż nie po to mi właśnie laptop?

Jednego byłem pewien – potrzebuję nowego laptopa. Znowu. Ale jakiego? Wiedziałem, że mój wybór na pewno nie padnie ani na Apple, ani na Lenovo.

Zdjęcie: Wymiana wszystkich klawiszy w moim Lenovo T430 kosztowałaby mnie 1350 euro.

Mój Czwarty Laptop: IBM Thinkpad X60s (2017-teraz)

Gdy nie mogłem znaleźć tego, co chciałem, w stanie nowym, postanowiłem przenieść się w czasie. Doszedłem do wniosku, że nowe laptopy produkowane są gorzej niż starsze modele, nawet jeśli ich cena tego nie odzwierciedla. Dowiedziałem się, że Lenovo zmieniło w roku 2011 klawiatury i zacząłem szukać na stronach aukcyjnych Thinkpadów wyprodukowanych zanim do tego doszło. Mógłbym wrócić do mojego R52 z 2005 roku, ale zdążyłem się przyzwyczaić do hiszpańskiego układu klawiatury, podczas gdy R52 miał układ belgijski.

W kwietniu 2017 roku, zdecydowałem się kupić Thinkpada X60s z 2006 roku. ⁶ Pisząc ten artykuł w grudniu 2020 roku, maszyna ta służy mi niemal cztery lata, mając już 14 lat – trzy do pięciu razy więcej, niż przeciętny laptop. Jeśli mój Thinkpad R52 z 2005 roku, zasługiwał na moją miłość, to mój X60s zasługuje na moje uwielbienie. Jest on zbudowany równie trwale - przeżył on już upadek ze stołu na betonową podłogę – a jednocześnie jest mniejszy i lżejszy: 1.43 kg zamiast 3.2 kg.

Robi on wszystko, czego od niego wymagam. Używam go do pisania artykułów, szukania informacji i utrzymywania stron internetowych. Korzystałem z niego także na scenie podczas wykładów i do pokazywania zdjęć na dużym ekranie. Jedyne czego mi w nim brakuje to kamera internetowa, co zaczęło mi szczególnie doskwierać w tym roku. Gdy jest mi potrzebna, uruchamiam ten przeklęty laptop z 2013 roku z zepsutą klawiaturą. Innym rozwiązaniem byłby zakup Thinkpada X200 z 2008 roku, który jest nowszą wersją tego samego modelu i posiada wbudowaną kamerę.

Zdjęcie: Mój ThinkPad X60s.

Jak Sprawić, By Stary Laptop Działał Jak Nowy

Jeśli zdecydujesz się, że twoim kolejnym zakupem będzie stary laptop zamiast nowego, licz się z tym, że może on nie działać tak dobrze jakbyś tego chciał/chciała. Wskazane jest ulepszenie podzespołów, a wymiana oprogramowania jest wręcz wymagana. Oto dwie rzeczy, które musisz zrobić:

1. Używaj oprogramowania oszczędzającego energię.

Mój laptop działa teraz na Linux Lite, jednym z kilku otwartych systemów operacyjnych zaprojektowanych z myślą o działaniu na starych komputerach. Korzystanie z Linuxa to nie tylko sugestia. Nie myśl, że ożywisz stary laptop pakując w niego Microsoft Windows lub Apple iOS. Prędzej cała maszyna się zawiesi. Linux Lite może i nie ma oszałamiającego wyglądu czy najnowszego interfejsu, jednak jest on wciąż przyjazny w użyciu i w żadnym wypadku przestarzały. Zajmuje on bardzo mało miejsca i wymaga niewiele pamięci i mocy procesora. Rezultatem jest stary laptop, który pomimo skromnej specyfikacji, wciąż pracuje płynnie. Używam też lekkich przeglądarek internetowych: Vivaldi oraz Midori.

Jako wieloletni użytkownik Windowsa, uważam systemy z rodziny Linuxa za o wiele lepsze, chociażby dlatego, że ich pobranie i instalacja są darmowe. Ponadto, kradzież danych osobowych i próby zamknięcia cię we własnym ekosystemie są rzadkością - w przeciwieństwie do najnowszych ofert od Microsofta lub Apple. Jednak nawet w przypadku Linuxa, przestarzałość może być nieunikniona. Linux Lite przestanie wspierać 32-bitowe komputery począwszy od roku 2021, co oznacza że będę musiał niedługo zacząć szukać innego systemu, lub nieco młodszego laptopa z 64-bitowym procesorem.

2. Wymień dysk twardy na dysk SSD.

W ostatnich latach dyski SSD stały się powszechnie dostępne i tanie, będąc jednocześnie o wiele szybsze od dysków twardych (HDD). Chociaż możesz, jeśli chcesz, wskrzesić stary laptop tylko za pomocą lekkiego systemu operacyjnego, to dodatkowa wymiana dysku da ci maszynę niemal tak szybką, jak nowy laptop. W zależności od pojemności jakiej potrzebujesz, za dysk SSD zapłacisz od 20 euro (120 GB) do 100 euro (960 GB).

Instalacja jest dość prosta i można znaleźć wiele poradników na ten temat w internecie. Dyski SSD są ciche i bardziej odporne na uszkodzenia fizyczne, ale żyją krócej niż dyski twarde. Mój służy mi już prawie cztery lata. Wygląda na to, że zarówno z punktu widzenia środowiska jak i finansów, stary laptop z dyskiem SSD jest o wiele lepszym wyborem niż zakup nowego laptopa, nawet jeśli będzie trzeba od czasu do czasu wymienić dysk.

Zapasowe Laptopy

Z czasem, postanowiłem zmienić również moją strategię. Kupiłem dwa identyczne modele w podobnej cenie, jeden w roku 2018, a drugi w 2020, jako modele zapasowe. Mam w planie używać tych maszyn tak długo, jak to możliwe, mając części wymiennych pod dostatkiem. Dotychczas miałem do czynienia z dwoma usterkami. Po około jednym roku użytkowania wiatraczek przestał działać. Udało mi się go naprawić w jeden wieczór,w niewielkim sklepie komputerowym prowadzonym przez Chińczyka w Antwerpii.. Powiedział mi wtedy, że podziała on jeszcze przez sześć miesięcy, a tymczasem dwa lata później, wiatrak nadal pracuje.

Następnie w zeszłym roku, tak jak ten przeklęty laptop Lenovo, mój X60s nagle przestał ładować baterię. Wygląda na to, że jest to powszechny problem z Thinkpadami, ale nie udało mi się go naprawić. Wcale też nie musiałem, ponieważ miałem zapasowy laptop w gotowości z którego korzystałem gdy chciałem lub musiałem pracować poza domem.

Zdjęcie: Trzy identyczne laptopy z 2006 roku, wszystkie sprawne i kupione w sumie za mniej niż 200 euro.

Ilustracia: Wnętrze Thinkpada X60s. Źródło: [Hardware Maintenance Manual](https://download.lenovo.com/ibmdl/pub/pc/pccbbs/mobiles_pdf/42x3550_04.pdf).

Magiczna Karta SD

Chciałbym teraz zaprezentować wam moją magiczną kartę SD, czyli kolejne “ulepszenie podzespołów”, które ułatwia używanie starych (a także nowych) laptopów. Wiele osób używa ich do tworzenia kopii zapasowych dokumentów, normalnie przechowywanych na dyskach twardych. Ja używam ich odwrotnie.

Wszystkie swoje dane przechowuję na karcie SD o pojemności 128 GB, którą wkładam na przemian do swoich Thinkpadów. Raz w miesiącu robię kopię zapasową na zewnętrznym dysku, a także regularne kopie na laptopach, na których pracuję. W moim przypadku okazało się to niezawodne: Przestałem zmagać się z utratą danych z powodu problemów technicznych i niedostatecznych kopii zapasowych.

Kolejną przewagą jest to, że mogę pracować na którymkolwiek laptopie, będąc niezależnym od danych przechowywanych na ich dyskach. Podobne zalety ma przechowywanie plików w chmurze, jednak karta SD jest bardziej przyjazna środowisku i nie wymaga dostępu do internetu.

Hipotetycznie, oba dyski twarde mogłyby paść tego samego dnia, a ja mógłbym wciąż pracować, jakby nic się nie stało. Ponieważ używam teraz dwóch laptopów na przemian – jednego na baterii, jednego bez – mogę zostawiać je w rożnych miejscach i nie obawiać się o brakujące dane, tak długo jak trzymam kartę SD w portfelu. Spróbuj zrobić to samo ze swoim nowym, drogim laptopem – powodzenia! Mogę ich też używać jednocześnie, jeśli potrzebuję dodatkowego ekranu.

Jeśli zdecydujesz się używać dysków twardych, karta SD może służyć jako alternatywa do dysku SSD zwiększająca wydajność laptopa. Mój zapasowy laptop nie ma dysku SSD, przez co może być powolny podczas przeglądania ciężkich stron internetowych. Dzięki karcie SD, otwieranie dokumentów i map jest niemal natychmiastowe, tak jak ich przeglądanie i zapisywanie. Pozwala ona również utrzymać dysk w większości pusty, co przyśpiesza jego działanie. Nie wiem, czy jest to praktyczne rozwiązanie w innych laptopach, ale wszystkie moje Thinkpady mają sloty na karty SD.

Koszty

Przeliczmy całkowite koszty tego przedsięwzięcia, w tym inwestycję w zapasowe laptopy i kartę SD, używając aktualnych cen dla kart i dysków SSD, które znacząco potaniały od czasu kiedy je kupiłem:

ThinkPad X60s: 50 euro
Zapasowy ThinkPad X60s: 60 euro
Zapasowy ThinkPad X60: 75 euro
Dwie baterie do wymiany starych: 50 euro
Dysk SSD o pojemności 240 GB: 30 euro
Karta SD o pojemności 128 GB: 20 euro
W sumie: 285 euro

Jeśli kupisz wszystko to co ja, wyniesie cię to jedynie 285 euro. Nowe laptopy w tej cenie są niczym więcej, jak badziewiem, a już na pewno nie dostaniesz dwóch dodatkowych egzemplarzy. Jeśli uda ci się pracować w ten sposób przez dziesięć lat, twój przenośny komputer wyniesie cię zaledwie 28.5 euro na rok. Być może będziesz musiał wymienić dysk SSD lub kartę SD, ale nie zrobi to wielkiej różnicy w kosztach. Co więcej, ograniczasz niszczenie środowiska wywołane przez produkcję nowego laptopa co 5.7 lat.

Zdjęcie: W przewidywalnej przyszłości, moja potrzeby w kwestii laptopów są zaspokojone.

Nie Przesadzaj

Mimo, że ja użyłem Thinkpad X60s jako przykład, ta sama strategia działałaby z innymi modelami – tutaj znajdziesz listę wszystkich modeli – oraz z laptopami innych producentów (o których nic nie wiem). Jeśli nie chcesz korzystać z serwisów aukcyjnych, twój lokalny lombard z pewnością zaoferuje ci używany laptop na gwarancji. A być może nawet nie musisz nic kupować, gdyż wiele ludzi ma stare laptopy walające się po domu.

Nie trzeba się cofać aż do 2006 roku. Mam nadzieję, że jasne jest, iż celem tego artykułu jest przedstawienie ogólnej idei, a nie promowanie mojej konkretnej implementacji. Co więcej, dla większości osób, cofnięcie się przed rok 2006 nie jest realistyczne. Moją pierwszą próbą był Thinkpad X30 z 2002 roku, ale okazało się to zbyt dużym krokiem. Używał on innej ładowarki, nie miał slotu na kartę SD i nie mogłem sobie poradzić z połączeniem bezprzewodowym do internetu. Dla wielu osób, młodszy laptop może być lepszym wyborem. 64-bitowa architektura oraz wbudowana kamera internetowa z pewnością ułatwi użytkowanie. Oczywiście, możesz mnie przebić i cofnąć się do lat 90-tych, ale pożegnasz się wtedy z internetem bezprzewodowym i złączami USB.

Twój wybór laptopa zależy też od tego, co chcesz na nim robić. Jeśli przede wszystkim przeglądasz internet, piszesz, rozmawiasz z innymi, oglądasz filmy i słuchasz muzyki, możesz to zrobić tak samo tanio, jak ja. Jeżeli natomiast pracujesz obrabiasz grafikę, sytuacja może być bardziej skomplikowana, po części dlatego, że prawdopodobnie używasz obecnie Apple. Ta sama strategia mogłaby być przeprowadzona na nieco młodszym i bardziej zaawansowanym laptopie. Jeśli chodzi o zmianę z iOS na Linux, aplikacje biurowe są absolutnie lepsze na Linuxie, niż na jego komercyjnych odpowiednikach, lecz z powodu braku doświadczenia nie mogę się wypowiedzieć na temat innych aplikacji.

To Jest Sztuczka, Nie Nowy Model Ekonomiczny

Nawet jeśli kapitalizm mógłby nam zapewnić dostęp do używanych laptopów przez następne kilka dekad, strategia którą opisałem powyżej powinna być traktowana jedynie jako sztuczka, a nie jako nowy model ekonomiczny. Jest to sposób na radzenie sobie, lub ucieczka, od systemu który próbuje zmusić ciebie do konsumowania tyle, ile się tylko da. To próba przełamania systemu, a nie rozwiązania jego problemów. Potrzebny jest nam inny model ekonomiczny, w którym wszystkie laptopy będą budowane jak Thinkpady sprzed 2011 roku. W konsekwencji, ceny laptopów poszłyby w dół, i właśnie tego chcemy. Ponadto, moglibyśmy znacznie zmniejszyć energię wymaganą na produkcję i pracę laptopów, gdybyśmy wstrzymali trend coraz bardziej wrastającej mocy komputerów.

Co ważne, chociaż zarówno podzespoły oraz oprogramowanie zachęcają ludzi do częstej wymiany komputerów, kluczową rolę gra tutaj właśnie oprogramowanie. Komputer wyprodukowany 15 lat temu wciąż ma te same funkcje, których potrzebujesz, ale nie jest on kompatybilny z najnowszym (komercyjnym) oprogramowaniem. Dotyczy to zarówno systemów operacyjnych, jak i wszelkiego typu programów, od gier, przez programy biurowe, aż do stron internetowych. Co za tym idzie, aby laptopy były bardziej przyjazne dla środowiska, producenci oprogramowania musieliby tworzyć lżejsze wersje swoich kolejnych produktów - nie cięższe. Im lżejsze oprogramowanie, tym dłużej nasze laptopy będą nam służyły i mniej energii będzie zużywane na ich produkcję.

Zdjęcia: Jordi Manrique Corominas, Adriana Parra, Roel Roscam Abbing

Korekta wersji polskiej: Michał Kolbusz

Komentarze

By zostawić komentarz, wyślij go poprzez e-mail na solar (małpa) lowtechmagazine (kropka) com. Twój adres e-mail nie będzie wykorzystywany do innych celów i zostanie usunięty po opublikowaniu komentarza. Jeśli nie chcesz, aby twoje imię zostało opublikowane, podpisz komentarz używając w wiadomości nazwy, którą chcesz, byśmy użyli.

Deng, Liqiu, Callie W. Babbitt, and Eric D. Williams. “Economic-balance hybrid LCA extended with uncertainty analysis: case study of a laptop computer.” Journal of Cleaner Production 19.11 (2011): 1198-1206. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959652611000801 ↩︎
International Renewable Energy Agency (IRENA). https://www.irena.org/solar ↩︎
André, Hampus, Maria Ljunggren Söderman, and Anders Nordelöf. “Resource and environmental impacts of using second-hand laptop computers: A case study of commercial reuse.” Waste Management 88 (2019): 268-279. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956053X19301825 ↩︎ ↩︎
Bihouix, Philippe. The Age of Low Tech: Towards a Technologically Sustainable Civilization. Policy Press, 2020. https://bristoluniversitypress.co.uk/the-age-of-low-tech ↩︎
Kasulaitis, Barbara V., et al. “Evolving materials, attributes, and functionality in consumer electronics: Case study of laptop computers.” Resources, conservation and recycling 100 (2015): 1-10. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0921344915000683 ↩︎
Lenovo przejęło biznes PC od IBM w 2005 roku, więc technicznie rzecz biorąc laptop który kupiłem to Lenovo Thinkpad X60s. Jednak podzespoły jeszcze wtedy nie zostały zmienione. Nowa marka daje o sobie znać jedynie przez logo umieszczone obok logo IBM. Mój zapasowy laptop, niemalże identyczny model z tego samego roku (X60, samiast X60s) nie posiada żadnych nawiązań do Lenovo. ↩︎

Strona internetowa zasilana słońcem – w jakim stopniu jest zrównoważona?

Tue, 28 Jan 2020 00:00:00 +0000

Illustration: [Diego Marmolejo](https://www.instagram.com/ddidak/).

Nasza samodzielnie hostowana, zasilana wyłącznie energią słoneczną strona internetowa działa już 15 miesięcy. W tym artykule przedstawimy ile w tym czasie strona zużyła energii, przez ile czasu była dostępna online oraz policzymy energię wcieloną (ang. emobodied energy) naszego systemu. Opierając się na przedstawionych wynikach, zaproponujemy naszym zdaniem optymalną konfigurację systemu solarnego, zachowującą równowagę pomiędzy czasem pracy serwera, a stopniem jego zrównoważania (w sensie śladu ekologicznego, przyp. tłum.). Na koniec przedstawimy możliwe do wprowadzenie ulepszenia.

Czas Pracy, Zużycie Energii & Sprawność Systemu

Energia Wcielona & Czas pracy

Czas Pracy a Rozmiar Baterii

Czas Pracy & Wielkość Paneli Słonecznych

Energia wcielona paneli fotowoltaicznych i akumulatorów różnych rozmiarów

Emisja CO2: jak zrównoważona jest strona internetowa zasilana energią słoneczną?

Co można poprawić

Efekt korzyści skali

Sieciowe zużycie energii

Wprowadzenie

We wrześniu 2018 roku, Low-Tech Magazine uruchomił nową stronę internetową, której zadaniem było radykalne zmniejszenie zużycia energii i emisji dwutlenku węgla związanej przeglądaniem naszych treści. Zużycie energii światowej sieci internetowej szybko rośnie z powodu rosnącej ilości przesyłanych danych (treść stron staje się “cięższa”) oraz przez wzrost czasu spędzanego w sieci (szczególnie od czasów pojawienia się przenośnych komputerów, smartfonów i rozwoju sieci bezprzewodowych).

Zasilana energią słońca strona internetowa opiera się tym trendom. Aby móc znacząco obniżyć zużycie energii (poniżej tego ile potrzebuje przeciętna strona internetowa) skupiliśmy się na podstawach projektowania stron i wybraliśmy statyczną stronę zamiast systemu zarządzania treścią opartym na bazie danych. Żeby zmniejszyć ślad ekologiczny związany z użyciem paneli słonecznych i baterii, których produkcja jest wysoce energochłonna, postawiliśmy na minimalistyczny projekt godząc się na to, że strona może przejść w tryb offline kiedy pogoda będzie kiepska.

Przez piętnaście miesięcy prowadziliśmy monitoring zasilanego słońcem serwera i zebraliśmy dane dotyczące czasu pracy, zużycia prądu, sprawności systemu oraz ruchu sieciowego. Obliczyliśmy również ile energii potrzeba do wyprodukowania paneli słonecznych, baterii, kontrolera ładowania i serwera (tzw. energii wcielonej, przyp. tłum.).

Czas Pracy, Zużycie Energii & Sprawność Systemu

Czas pracy

Zasilana słońcem strona internetowa przechodzi w tryb offline kiedy pogoda jest zła - jak często się to zdarza? W okresie mniej więcej jednego roku (351 dni od 12 grudnia 2018 do 28 listopada 2019), osiągnęliśmy czas pracy na poziomie 95.26%. To oznacza, że z powodu złej pogody byliśmy offline przez 399 godzin.

Jeśli pominiemy dwa ostatnie miesiące, to czas online wrośnie do 98.2%, a offline spadnie do 152 godzin. Czas online spadł do poziomu 80% w ostatnich dwóch miesiącach, kiedy upgrade oprogramowania spowodował wzrost zużycie energii przez serwer. Z tego powodu co noc strona wyłączała się na kilka godzin.

Zużycie energii i sprawność systemu

Przypatrzmy się energii elektrycznej jaką używa nasz serwer sieciowy (“operacyjne zużycie energii”). Mamy pomiary poboru prądu z serwera i z kontrolera ładowania solarnego. Porównanie obu wskazań ujawniło problemy z wydajnością systemu. Przez okres z grubsza roku (od 3 grudnia 2018 do 24 listopada 2019), zużycie energii elektrycznej naszego serwera wyniosło 9.52 kWh.

Wykryliśmy znaczące straty w systemie fotowoltaicznym wynikające ze zmiany napięcie oraz straty przy ładowaniu/rozładowywaniu akumulatora. Kontroler ładowania solarnego wskazał zużycie prądu o wartości 18.10 kWh, co oznacza że sprawność systemu wynosiła ok. 50%.

Zużycie energii, a ilość odwiedzin strony

W okresie testowym, zanotowano 865 tysięcy indywidualnych odwiedzin witryny. Biorąc pod uwagę wszystkie straty energii w systemie wynika z tego, że zużycie prądu elektrycznego na każde indywidualne wejście wyniosło 0.021 Wh.

Tym samym, jedna kilowatogodzina energii solarnej może pozwolić na prawie 50 000 odwiedzin strony, a jedna watogodzina może pozwolić na około 50 indywidualnych wejść. Mowa o energii pochodzącej w pełni z odnawialnego źródła co oznacza, że prowadzenie naszej strony nie wiąże się bezpośrednio z emisją CO2.

Jedna kilowatogodzina energii słonecznej pozwala na prawie 50 000 odwiedzin

Energia Wcielona & Czas pracy

W tym miejscu przeważnie kończą się opowieści o energii odnawialnej jako rozwiązaniu na rosnące zużycie prądu przez Internet. Kiedy badacze przyglądają się energii zużywanej przez centra baz danych, hostujące treści dostępne w Internecie, nigdy nie biorą pod uwagę energii niezbędnej do wybudowania i utrzymania infrastruktury zasilającej te centra.

My poszliśmy o krok dalej. Dla nas panele fotowoltaiczne, akumulator i kontroler ładowania solarnego są równie istotne jak sam serwer. Nie można zapominać o energii zużytej na wydobycie surowców i wyprodukowanie wszystkich elementów systemu tj. o ich energii wcielonej.

Uproszoczny schemat naszego systemu. Zmiana napięcia (pomiędzy 12 woltowym kontrolerem ładowania, a 5 woltowym serwerem) i wskaźnik poziomu naładowania baterii (pomiędzy serwerem, a akumulatorem) nie zostały przedstawione. Ilustracja: [Diego Marmolejo](https://www.instagram.com/ddidak/).

Niestety, większość tej energii pochodzi z paliw kopalnych, czy to w formie diesla (wydobycie surowców i transport części) czy w formie prądu elektrycznego wytwarzanego przez elektrownie spalające węgiel lub gaz (większość procesów wytwórczych).

Dobór wielkości akumulatora i panelu słonecznego jest kompromisem pomiędzy czasem online, a stopniem zrównoważenia systemu.

Energia wcielona naszego zestawu jest determinowana przede wszystkim przez wielkość akumulatora i panelu fotowoltaicznego. Od ich rozmiarów zależy tak samo to, jak często strona będzie dostępna online. Nasz wybór wielkości akumulatora i panelu słonecznego jest kompromisem pomiędzy czasem pracy, a zrównoważonym użyciem.

Żeby uzyskać optymalny balans, zmienialiśmy (i nadal zmieniamy) konfigurację obu tych komponentów. Czas prac i energia wcielona są również zależne od lokalnych warunków pogodowych, więc wyniki jakie uzyskaliśmy mogę być znaczące jedynie dla naszej lokalizacji (dla balkonu autora niedaleko hiszpańskiej Barcelony).

Illustracja: [Diego Marmolejo](https://www.instagram.com/ddidak/)

Czas Pracy & Rozmiar Baterii

To jak długo strona może działać bez zasilania zależy od pojemności akumulatora i wydajności fotowoltaiki. Konieczne jest zapewnienie minimum zmagazynowanej energii, aby móc podtrzymać stronę przez noc. Większa bateria może zrekompensować pewien okres niskiej (lub braku) produkcji energii słonecznej w ciągu dnia. Pojemność baterii z czasem maleje, więc najlepiej zacząć od większych akumulatorów niż jest to potrzebne. W przeciwnym razie szybko będziemy zmuszeni dokupić nowe.

Czas pracy > 90%

Najpierw obliczmy minimalne zapotrzebowanie na energię konieczne do utrzymania witryny przez noc w trybie online, zakładając że pogoda za dnia jest dobra, bateria jest nowa, a panel słoneczny jest wystarczająco duży, aby całkowicie naładować baterię. Średnie zużycie energii przez nasz serwer internetowy w pierwszym roku (łącznie ze wszystkimi stratami energii w instalacji solarnej) wyniosło 1.97 W. W najkrótszą noc roku (8 godz. 5 min., 21 czerwca) serwer pobrał 17.40 Wh energii z akumulatora, a podczas najdłuższej nocy roku (14 godz. 49 min, 21 grudnia) 29.19 Wh.

Minimum zmagazywnowej energii potrzebnej do utrzymania strony przez noc*

Miesiąc	Długość dnia	Noc	Zapas energii
21 Wrz 2018	12h13min	11h47min	23.21 Wh
21 Paź 2018	10h52min	13h8min	25.87 Wh
21 Lis 2018	9h41min	14h19min	28.2 Wh
21 Gru 2018	9h11min	14h49min	29.1 Wh
21 Sty 2019	9h41min	14h19min	28.2 Wh
21 Lut 2019	10h53min	13h7min	25.84 Wh
21 Mar 2019	12h13min	11h47min	23.22 Wh
21 Kwi 2019	13h34min	10h26min	20.55 Wh
21 Maj 2019	14h41min	9h19min	18.35 Wh
21 Cze 2019	15h10min	8h50min	17.4 Wh
21 Lip 2019	14h43min	9h17min	18.29 Wh
21 Sie 2019	13h36min	10h24min	20.49 Wh

Lokalizacja: Barcelona
Przyjmując, że jest słonecznie
Wh = watogodzina

Ponieważ akumulatory kwasowo-ołowiowe nie powinny być rozładowywane poniżej połowy ich pojemności, nasz serwer potrzebuje akumulatora o poj. 60 Wh, aby przetrwać najkrótsze noce, gdy warunki słoneczne są optymalne (2 x 29.19 Wh). Przez większą część roku korzystaliśmy z systemu z nieco większym zapasem energii (do 86,4 Wh) i panelem słonecznym o mocy szczytowej 50 Wp. Dzięki temu osiągnęliśmy wcześniej wspomniany czas pracy na poziomie 95-98%. ¹

Czas pracy = 100%

Większa bateria podtrzyma działanie strony nawet podczas dłuższych okresów złej pogody, pod warunkiem że panel słoneczny jest wystarczająco duży, aby całkowicie naładować baterię. Potrzebujemy 47.28 Wh (24h x 1.97 W) pojemności baterii, żeby zrekompensować jeden dzień niepogody.

Od 1 grudnia 2019 r. do 12 stycznia 2020 r. testowaliśmy konfigurację z panelem słonecznym o mocy 50 W z baterią o pojemności 168 Wh, która ma rzeczywistą pojemność wynoszącą 84 Wh. To wystarczyło, aby strona działała nieprzerwanie przez dwie noce i jeden dzień. Pomimo, tego że testy odbyły się w najciemniejszym okresie roku, to pogoda dopisała i osiągnęliśmy czas pracy równy 100%.

Jednak zapewnienie przez lata stuprocentowej, ciągłej pracy wymagałoby większego zapasu energii. Aby utrzymać stronę internetową w trybie online przez cztery dni przy niskim lub zerowym wytwarzaniu energii, potrzebowalibyśmy akumulatora kwasowo-ołowiowego o pojemności 440 Wh (takiego jak w samochodzie osobowym). Akumulatory tych rozmiarów to dzisiejszy standard wśród ludzi którzy chcą być samowystarczalni energetycznie i odłączyć swoje domy od sieci energetycznej.

Czas pracy < 90%

Przeprowadziliśmy również obliczenia dla akumulatorów, które nie są wystarczająco duże, aby zapewnić dostęp do witryny przez najkrótszą noc w roku: 48 Wh, 24 Wh i 15.6 Wh (przy praktycznych pojemnościach odpowiednio 24 Wh, 12 Wh i 7.8 Wh ). Ten ostatni jest najmniejszym dostępnym na rynku akumulatorem kwasowo-ołowiowym.

Dla małych lokalnych podmiotów chcących publikować swoje treści w Internecie, ale nie przewidujących dużego ruchu sieciowego po północy, witryna która przechodzi nocą w tryb offline może być ciekawą propozycją.

Przy dobrej pogodzie akumulator kwasowo-ołowiowy o pojemności 48 Wh utrzyma serwer przec noc od marca do września. Akumulator o pojemności 24 Wh może utrzymywać witrynę w trybie online przez maksymalnie 6 godzin, co oznacza, że serwer będzie wyłączał się każdej nocy, chociaż o różnych godzinach w zależności od pory roku.

Gdy zabraknie zasilania to akumulator 15.6 Wh utrzyma stronę internetową tylko przez cztery godziny. Nawet przy dobrej pogodzie serwer przestanie działać od godziny pierwszej w nocy latem i około godziny 21:00 zimą. Maksymalny czas pracy dla najmniejszej baterii wynosiłby około 50%, ale w praktyce będzie krótszy z powodu chmur i deszczu.

Dla małych lokalnych podmiotów chcących publikować swoje treści w Internecie, ale nie przewidujących dużego ruchu sieciowego po północy, witryna która przechodzi w tryb offline w nocy może być ciekawą propozycją. W przypadku Low-Tech Magazine ruch sieciowy jest prawie równo podzielony między Europę i USA, więc dla nas nie jest to dobra opcja. Jeśli witryna co noc będzie się wyłączać, nasi amerykańscy czytelnicy będą mogli uzyskać do niej dostęp tylko rano.

Przewidywany czas pracy przy w pełni naładowanych bateriach różnych rozmiarów

Bateria	Czas pracy
440Wh	Strona działa przez 4 doby niepogody
168Wh	Strona działa przez 1 dobę niepogody
86.4Wh	Strona działa jedną noc jeśli pogoda jest dobra
48Wh	Strona przestaje działać nocą wiele razy w roku
24Wh	Strona przestaje działać każdej nocy
15.6Wh	Strona przestaje działać każdej nocy

Czas pracy a wielkość paneli słonecznych

Czas działania strony internetowej zasilanej energią słoneczną zależy nie tylko od rozmiaru baterii, ale także od powierzchni paneli słonecznych (zwłaszcza podczas niepogody). Im większy panel, tym szybciej naładuje się akumulator, co oznacza że potrzeba mniej godzin słońca do podtrzymania strony internetowej przez całą noc. Na przykład, dzięki panelowi o mocy 50 W wystarczy jedna do dwóch godzin pełnego słońca, aby całkowicie naładować dowolny z wymienionych wyżej akumulatorów (z wyjątkiem samochodowego).

Zamieńmy panel słoneczny 50 W na panel 10 W, a system będzie teraz potrzebował minimum 5.5 godziny, aby naładować akumulator o poj. 86.4 Wh przy optymalnych warunkach pogodowych (2 W do obsługi serwera, 8 W do naładowania akumulatora). Jeśli panel słoneczny o mocy 10 W połączymy z większym akumulatorem kwasowo-ołowiowym o pojemności 168 Wh, potrzeba będzie 10.5 godziny pełnego słońca, aby całkowicie go naładować. Będzie to jednak możliwe jedynie w okresie od lutego do listopad.

Dzięki większemu panelowi fotowoltaicznemu strona internetowa ma większe szanse pozostać online w czasie kiedy warunki pogodowe nie są optymalne.

Chmury

Większy panel słoneczny ma swoje zalety przy pochmurnej pogodzie. Chmury mogą obniżyć produkcję energii słonecznej do poziomu od 0 do 90% możliwej mocy, w zależności od grubości zachmurzenia. Nawet jeśli 50-watowy panel słoneczny pracuje z zaledwie 10% swojej mocy maksymalnej (5 Wp), to wciąż wystarczy prądu, aby uruchomić serwer (2 W) i naładować akumulator (3 W).

Jednakże, jeśli panel o mocy szczytowej 10 Wp będzie pracował jedynie na 10% tej wartości to nie będzie to wystarczające do ładowania baterii, nawet jeśli starczy mocy na zasilenie serwera. Próbowaliśmy zasilać system panelem o mocy 10 Wp od 12 do 21 stycznia 2020 roku, jednak szybko padał kiedy warunki pogodowe przestawały być optymalne. W tym momencie stronę zasila panel o mocy 30Wp połączony z akumulatorem o pojemniści 168 Wh.

Panel słoneczny o mocy 5 W (najmniejszy dostępny na rynku panel słoneczny o napięciu 12 V) to absolutne minimum wymagane do prowadzenia strony internetowej zasilanej energią słoneczną. Jednak tylko w optymalnych warunkach pogodowych będzie w stanie zasilić serwer i naładować baterię. W takiej konfiguracji witryna będzie dostępna w nocy, jedynie podczas odpowiednio długich dni. Jednakże pamiętajmy, że panele słoneczne rzadko osiągają swoją moc maksymalną. W rezultacie strona internetowa byłaby dostępna tylko wtedy, gdy świeci słońce.

Połączenie małego panelu z dużą baterią może mieć tą samą energię wcieloną, co połączenie dużego panelu słonecznego i małej baterii. Jednak oba systemy różnią się co do swoich właściwości. Ogólnie rzecz biorąc, najlepiej jest wybrać większy panel słoneczny i mniejszą baterię, ponieważ ta kombinacja zwiększa żywotność baterii - akumulatory kwasowo-ołowiowe muszą być od czasu do czasu całkowicie naładowane, w przeciwnym razie tracą pojemność.

Ile godzin słońca potrzeba, aby w całkowicie naładować baterie rożnych rozmiarów w zależności od wielkości panelu fotowoltaicznego.*

Bateria	50W	30W	10W	5W
440Wh	6h45min	11h14min	33h44min	67h28min
168Wh	2h35min	4h17min	12h53min	25h46min
86.4Wh	1h17min	2h12min	6h37min	13h15min
48Wh	0h44min	1h13min	3h41min	7h22min
24Wh	0h22min	0h37min	1h50min	3h41min
15.6Wh	0h14min	0h24min	1h12min	2h24min

Przyjmując, że średnio panel pracuje z 75% mocy sczytowej, przy 15% stratach podczas ładowania i 50% głębokości rozładowania

Energia Wcielona Paneli Fotowoltaicznych i Akumulatorów Różnych Rozmiarów

W tabeli poniżej przedstawiamy nasze kalkulacje energii wcielonej różnych rozmiarów akumulatorów i paneli fotowoltaicznych, podane jako ilość energii wcielonej na jeden rok użytkowania urządzenia. Przyjmujemy czas życia akumulatora na 5 lat, a panelu fotowoltaicznego na 25 lat.

Potrzeba 1.03 MJ energii do wyprodukowania 1 Wh pojemności akumulatora kwasowo-ołowiowego¹ i 3.514 MJ do wytworzenia 1 m2 paneli fotowoltaicznych.² [MJ] przeliczamy na [kWh] energii pierwotnej (nie elektryczności).

Zasilana energią słoneczną witryna potrzebuje również kontrolera zasilania i serwera sieciowego. Energia wcielona tych komponentów pozostaje ta sama dla każdego zestawu baterii i panelu. Energia wcielona na rok została policzona przy przyjęciu czasu życia obu urządzeń na 10 lat. ³⁴

Energia wcielona poszczególnych komponentów systemu (na jeden rok użytkowania)

Bateria*	Energia wcielona
440Wh bateria	25.17 kWh/rok
168Wh bateria	9.60 kWh/rok
86.4Wh bateria	3.91 kWh/rok
48Wh bateria	2.75 kWh/rok
24Wh bateria	1.27 kWh/rok
15.6Wh bateria	0.89 kWh/rok

Obliczone przy przyjęciu żywotności na 5 lat
kWh/rok = energia pierwotna

Panel fotowoltaiczny*	Energia wcielona
50W panel	16.96 kWh/rok
30W panel	10.20 kWh/rok
10W panel	3.40 kWh/rok
5W panel	1.70 kWh/rok

Obliczone przy przyjęciu żywotności na 25 lat
kWh/rok = energia pierwotna

Pozostałe komponenty*	Energia wcielona
Kontroler ładowania solarnego	3.33 kWh/rok
Serwer	5.00 kWh/rok

Obliczone przy przyjęciu żywotności na 10 lat
kWh/rok = energia pierwotna

Skoro już wiemy jaką energię wcieloną mają poszczególne komponenty możemy przejść do obliczeń energii wcielonej różnych ich kombinacji. Wyniki obliczeń przedstawiamy poniżej. Energia wcielona najmniejszego zestawu (panel 5 W i bateria 15.6 Wh) wynosi 10.92 kWh/rok, co jest jedną piątą energii wcielonej największego zestawu (panel 50 W i bateria 440 Wh) równej 50.46 kWh/rok.

Energia wcielona na rok użytkowania różnych konfiguracji sytemu solarnego*

Bateria	50W	30W	10W	5W
	Panel fotowoltaiczny
440Wh	50.46 kWh/rok	43.70 kWh/rok	n/a	n/a
168Wh	34.89 kWh/rok	28.13 kWh/rok	21.33 kWh/rok	n/a
86.4Wh	29.20 kWh/rok	22.36 kWh/rok	15.64 kWh/rok	13.94 kWh/rok
48Wh	28.04 kWh/rok	21.28 kWh/rok	14.18 kWh/rok	12.78 kWh/rok
24Wh	26.29 kWh/rok	19.80 kWh/rok	13.00 kWh/rok	11.30 kWh/rok
15.6Wh	26.18 kWh/rok	19.42 kWh/rok	12.62 kWh/rok	10.92 kWh/rok

Zawiera energię wcieloną serwera i kontrolera ładowania
kWh/rok = energia pierwotna
n/a = panel fotowoltaiczny nie jest w stanie w pełni naładować tej baterii, bez względu na porę roku

Jeśli podzielimy uzyskane wyniki przez liczbę odwiedzających stronę rocznie (865 000), uzyskamy zużycie energii wcielonej na jednego użytkownika naszej strony. W naszej pierwszej konfiguracji z 95-98% czasem pracy (panel słoneczny 50 W, akumulator 86.4 Wh) zużycie energii pierwotnej na jednego odwiedzającego wyniosło 0.03 Wh. Wynik ten będzie podobny w przypadku innych konfiguracji o niższym czasie pracy, ponieważ niższa energia wcielona systemu będzie podzielona przez mniejszą liczbę odwiedzin.

Emisja CO2: jak zrównoważona jest strona internetowa zasilana energią słoneczną?

Emija CO2 Strony Internetowej Zasilanej Słońcem

Teraz, gdy już obliczyliśmy energię zawartą w różnych zestawach panel i baterii, możemy spróbować obliczyć emisje dwutlenku węgla. Niestety, nie możemy porównać wpływu na środowisko witryny zasilanej energią słoneczną ze starą witryną, ponieważ ta druga jest zewnętrznie hostowana (nie możemy zmierzyź jej poboru energii). To, co możemy jednak porównać, to stronę internetową zasilana energią słoneczną z podobną samodzielnie hostowaną witryną, która jest zasilana z sieci energetycznej. Pozwoli nam to ocenić wpływ środowiskowy strony internetowej zasilanej słońcem.

Analizy cyklu życia paneli słonecznych nie są zbyt przydatne do obliczenia emisji CO2 naszych komponentów, ponieważ oparte są na założeniu, że cała energia wytwarzana przez panele jest zużywana, co w naszym przypadku nie jest prawdą. Przy optymalnych warunkach pogodowych nasze duże panele marnowały sporą część energii słonecznej.

Roczny hosting solarnej wersji Low-Tech Magazine wyemitował taką ilość CO2 jak samochód przejeżdżający 50 km.

Z tego powodu przyjmiemy inne podejście: przeliczymy energię zawartą w elementach naszego układu na litry ropy naftowej (1 litr ropy to 10 kWh energii pierwotnej) i na tej podstawie obliczmy emisję CO2, wiedząc że 1 litr ropy to 3 kg gazów cieplarnianych (łącznie z wydobyciem i rafinacją). Nasze rachunki wezmę pod uwagę to, że większość paneli słonecznych i akumulatorów produkuje się obecnie w Chinach - gdzie sieć energetyczna emituje 3 razy więcej CO2 na kWh energii i jej sprawność jest o połowę niższa w Europie. ⁵

Zużycie paliw kopalnych związane z prowadzeniem zasilanego energią słoneczną Low-Tech Magazine w pierwszym roku (panel 50 W, akumulator 86.4 Wh) odpowiada spaleniu 3 litrów ropy i wyemitowaniu 9 kg dwutlenku węgla - to tyle ile przeciętny europejski samochód spala na dystansie 50 km. Poniżej znajdują się obliczenia dla innych konfiguracji:

Energia wcielona jako ekwiwalent 1 litra ropy naftowej [l/rok] i emisja CO2 [kg/rok] dla różnych konfiguracji systemu solarnego*

	50W	30W	10W	5W
440Wh	5.05 l/rok 15.14 kg/rok	4.37 l/rok 13.11 kg/rok	n/a	n/a
168Wh	3.49 l/rok 10.47 kg/rok	2.81 l/rok 8.44 kg/rok	2.13 l/rok 6.40 kg/rok	n/a
86.4Wh	2.92 l/rok 8.76 kg/rok	2.24 l/rok 6.71 kg/rok	1.56 l/rok 4.69 kg/rok	1.39 l/rok 4.18 kg/rok
48Wh	2.80 l/rok 8.41 kg/rok	2.13 l/rok 6.38 kg/rok	1.45 l/rok 4.34 kg/rok	1.28 l/rok 3.83 kg/rok
24Wh	2.63 l/rok 7.89 kg/rok	1.98 l/rok 5.94 kg/rok	1.3 l/rok 3.90 kg/rok	1.13 l/rok 3.39 kg/rok
15.6Wh	2.62 /rokl 7.85 kg/rok	1.94 l/rok 5.83 kg	1.26 l/rok 3.79 kg/rok	1.09 l/rok 3.28 kg/rok

Zawiera energię wcieloną serwera i kotrolera ładowania

Porównanie z emisyjnością CO2 z hiszpańskiej sieci energetycznej

Obliczmy teraz hipotetyczną emisję CO2 z działania naszego samodzielnie hostowanego serwera podłączonego do hiszpańskiej sieci energetycznej. Emisja CO2 w tym przypadku będzie inna, ponieważ Hiszpania ma jedną z najmniej emisyjnych sieci energetycznych w Europie dzięki wysokiemu udziałowi energii odnawialnej i jądrowej (odpowiednio 36.8% i 22% w 2019 r.).

W ubiegłym roku intensywność emisji CO2 w hiszpańskiej sieci energetycznej spadła do 162 g CO2 na 1 kWh energii elektrycznej. Dla porównania średnia intensywność emisji dwutlenku węgla w Europie wynosi około 300 g na 1 kWh energii elektrycznej, podczas gdy w USA i Chinach emisja wynosi odpowiednio powyżej 400 g i 900 g CO2 na 1 kWh.

Jeśli spojrzymy na nasz serwer jedynie pod kątem zużycia prądu, które w pierwszym roku działania wyniosło 9.53 kWh energii elektrycznej, to uruchomienie go w hiszpańskiej sieci energetycznej dałoby wynik równy 1.54 kg emisji CO2 (w porównaniu z 3 do 10 kg w naszych testowych konfiguracjach). Mogłoby się wydawać, że serwer zasilany energią słoneczną to zły pomysł, ponieważ nawet najmniejszy panel słoneczny z najmniejszą baterią generuje więcej emisji CO2 niż serwer zasilany z sieci.

Kiedy mierzy sie emisyjność sieci energetycznej, zakłada się że energia wcielona infrastruktury energii odnawialnej wynosi zero.

Porównujemy jednak dwie różne rzeczy. Ilość emisji obliczyliśmy na podstawie energii wcielonej zawartej w naszych testowych instalacjach. Kiedy mierzy się intensywności emisji dwutlenku węgla dla hiszpańskiej sieci energetycznej przyjmuje się, że energia wcielona w infrastrukturę odnawialnych źródeł energii wynosi zero. Jeśli do naszej strony podejdziemy w ten sam sposób, jasne jest że nasza emisja również powinna wynieść zero.

Pomijanie wcielonej emisji CO2 (tzn. emisji dwutlenku węgla powstałej podczas produkcji, przyp. tłum.) przez infrastrukturę energetyczną jest uzasadnione, ponieważ jeśli sieć jest zasilana przez elektrownie na paliwa kopalne to emisje dwutlenku węgla powstające podczas budowy tej infrastruktury są bardzo małe w porównaniu z emisją ze spalanego paliwa. Jednak nie można tej emisji pomijać w przypadku odnawialnych źródeł energii, w których emisja podczas pracy jest prawie zerowa, ale CO2 jest emitowane podczas produkcji samych urządzeń.

Aby dokonać uczciwego porównania z naszym serwerem zasilanym energią słoneczną, obliczenie intensywności emisji dwutlenku węgla w hiszpańskiej sieci energetycznej powinno uwzględniać emisje z budowy i utrzymania elektrowni, linii przesyłowych oraz systemów magazynowania energii. Oczywiście ostateczna suma energii wcielonej wszystkich tych komponentów będzie zależeć od długości okresu, dla którego wykonujemy obliczenia.

Co można poprawić

To, co sami możemy zrobić żeby zwiększyć stopień zrównoważenia naszego systemu, to zmniejszyć zużycie energii serwera i poprawić wydajność instalacji fotowoltaicznej. Dzięki temu moglibyśmy uruchomić serwer na mniejszym akumulatorze i z mniejszym panelem słonecznym, obniżając w ten sposób energię wcieloną układu. Możemy również przejść na inny rodzaj magazynowania energii lub nawet inny rodzaj źródła energii.

Serwer

Wprowadziliśmy już pewne zmiany, które spowodowały mniejsze zużycie energii przez serwer. Na przykład odkryliśmy, że ponad połowa całkowitego ruchu danych na naszym serwerze (6.63 z 11.16 TB) była wynikiem pojedynczej zepsutej implementacji RSS, która ściągała nasz kanał co kilka minut.

Różnica w zużyciu prądu na poziomie 0.19 W sumuję się pzez dobę do 4.56 Wh, co oznacza że strona może pozostać online przez 2 i pół godziny dłużej.

Naprawienie tego, a także kilka innych zmian, obniżyło zużycie energii przez serwer (bez strat) z 1.14 W do około 0.95 W. Taki zysk może wydawać się niewielki, ale różnica w zużyciu energii wynosząca 0.19 W daje 4.56 Wh w na dobę, co oznacza, że strona może pozostać online dwie i pół godziny dłużej.

Sprawność systemu

Wydajność systemu wyniosła zaledwie 50% w pierwszym roku pracy. Straty energii występowały podczas ładowania i rozładowywania akumulatora (22%), a także podczas konwersji napięcia z 12V (system fotowoltaiczny) na 5V (połączenie USB), gdzie straty sumują się do 28%. Pierwszy konwerter napięcia który zbudowaliśmy nie był dobrze zoptymalizowany (nasz kontroler ładowania słonecznego nie ma wbudowanego połączenia USB), więc moglibyśmy postarać się zbudować lepszy lub przełączyć się na instalację fotowoltaiczną 5V.

Magazynowanie energii

Aby zwiększyć efektywność magazynowania energii, moglibyśmy zastąpić akumulatory ołowiowo-kwasowe droższymi akumulatorami litowo-jonowymi, których straty ładowania/rozładowania są niższe (<10%), a ich energia wcielona mniejsza. Bardziej prawdopodobne jest, że ostatecznie przejdziemy na małoskalowy system magazynowania energii na sprężone powietrze (Compressed Air Energy Storage, w skrócie CAES). Chociaż niskociśnieniowe układy CAES mają podobną wydajność jak akumulatory kwasowo-ołowiowe, to ich energia wcielona jest niższa z powodu znacznie dłuższej żywotności (dziesięciolecia, a nie lata).

Źródło zasilania

Innym sposobem na obniżenie energii wcielonej może być zmiana źródła energii odnawialnej. Energia słoneczna z fotowoltaiki ma wysoką energię wcieloną w porównaniu z wiatrową, wodną lub siłą ludzkich mięśni. Te ostatnie wymagają jedynie instalacji generatora i regulatora napięcia - resztę systemu zasilania można zbudować z drewna. ponadto strona internetowa zasilana wodą nie wymagałaby zaawansowanego technologicznie magazynowania energii. Jeśli żyjesz w chłodnym klimacie, to dzięki generatorowi termoelektrycznemu możesz nawet uruchomić witrynę internetową zasilaną piecem opalanym drewnem.

Moduł śledzenia słońca

Osoby, które cieszą się lepszym nasłonecznieniem i silniejszymi wiatrami, mogą zbudować system z niższą energią wcieloną niż nasz. Jednak dopóki autor nie zacznie zasilać swojej strony ręką lub nogą, jesteśmy skazani na słońce. Największym usprawnieniem jakie moglibyśmy wprowadzić, jest dodanie modułu śledzenia słońca, który sprawia że panel podąża za ruchem słońcem, co może zwiększyć uzysk prądu nawet o 30% i pozwala wydłużyć czas pracy (nawet przy mniejszym panelu fotowoltaicznym).

Efekt korzyści skali

Ostatnim sposobem na poprawienie stopnia zrównoważenia naszego systemu byłoby jego powiększenie: uruchomienie większej liczby stron internetowych na serwerze oraz uruchomienie większej liczby serwerów zasilanych słońcem. Tym sposobem można by zmniejszyć energię wcieloną systemu w porównaniu z tworzenie większej ilości pojedynczych stron.

Illustration: [Diego Marmolejo](https://www.instagram.com/ddidak/).

Słoneczna Spółka Hostingowa

Gdybyśmy zabudowali cały balkon autora panelami słonecznymi i założyli firmę hostingową zasilaną energią słoneczną, energia wcielona przypadająca na jednego odwiedzającego stronę znacznie by się zmniejszyła. Potrzebowalibyśmy tylko jednego serwera dla wielu stron internetowych i tylko jednego kontrolera ładowania słonecznego dla wielu paneli słonecznych. Konwersja napięcia byłaby bardziej energooszczędna, a zarówno energia słoneczna, jak i ta pobierana z baterii, mogłyby być dzielone przez wszystkie strony internetowe, co jest efektem korzyści skali.

Jest to oczywiście koncepcja centrum danych i chociaż nie mamy ambicji założenia takiej firmy, inni mogliby podchwycić ten pomysł: centrum danych, które działa równie skutecznie jak każde inne dzisiejsze centrum danych, ale z tą różnicą, że zasila je energia odnawialna i wyłącza się gdy pogoda jest zła.

Dodać więcej stron

Zauważyliśmy, że pojemność naszego serwera jest wystarczająco duża, aby pomieścić więcej stron internetowych, więc pierwszy krok w kierunku korzyści skali został wykonany. Na serwer słoneczny przenieśliśmy pozostałe wersje językowe w tym m.in. hiszpańską.

Chociaż ten ruch zwiększy nasze zużycie energii operacyjnej (potencjalnie także energię wcieloną), to eliminujemy tym sposobem pozostałe strony internetowe, które są lub były hostowane gdzie indziej. Musimy również pamiętać, że liczba odwiedzających Low-Tech Magazine może wzrosnąć w przyszłości, dlatego musimy stać się bardziej energooszczędni, aby utrzymać nasz niski ślad środowiskowy.

Łącząc serwer i oświetlenie

Innym sposobem osiągnięcia korzyści skali mogłoby być dosyć nietuzinkowe rozwiązanie. Serwer zasilany energią słoneczną jest częścią gospodarstwa domowego autora, które jest również częściowo zasilane energią słońca z poza sieci energetycznej. Gdy serwer był zasilany przez panel o mocy 50 W, autor zapalał światła w salonie na panelu o mocy 10 W, w wyniku czego często siedział po ciemku. Kiedy przełączaliśmy serwer na panel 10 watowy, było odwrotnie: w domu było więcej światła, ale czas pracy serwera skracał się.

Możemy więc przetestować różne konfiguracje bateri i paneli słonecznych, po prostu zamieniając komponenty pomiędzy instalacją sieciową a domową.

Jeśli pogoda się pogorszy autor może zdecydować, aby nie używać świateł i utrzymywać serwer online lub na odwrót.

Załóżmy, że uruchamiamy zarówno światła, jak i serwer na jednym układzie fotowoltaicznym. Obniżyłoby to energię wcieloną całości, ponieważ potrzebny byłby tylko jeden kontroler ładowania słonecznego. Co więcej, możliwe że wystarczyłaby znacznie mniejsza bateria i mniejszy panel słoneczny (w porównaniu do dwóch oddzielnych systemów), ponieważ jeśli pogoda się pogorszy, autor może zdecydować, że nie będzie zapalać światła tylko utrzymy serwer w trybie online lub na odwrót. W tym momencie jednak nie można tego zrobić ponieważ serwer jest jedynym obciążniem systemu, a jego mocą nie można łatwo manipulować.

Sieciowe zużycie energii

O ile wiemy, nasza analiza energetycznego cyklu życiowego strony internetowej, która działa wyłącznie na energii odnawialnej i zawiera kalkulację energii wcielonej infrastruktury magazynowania energii, jest pierwszą tego typu. Oczywiście nie jest to całkowita ilość energii jaką zużywa witryna.

Istnieje również energia operacyjna i wcielona infrastruktury sieci (która obejmuje nasz router, szkielet internetowy i sieć telefonii komórkowej), a także energia operacyjna i wcielona urządzeń używanych przez naszych gości do uzyskiwania dostępu do witryny: smartfonów, tabletów, laptopów czy komputerów stacjonarnych. Niektóre z nich mają niskie zużycie energii, ale wszystkie mają bardzo ograniczoną żywotność, a tym samym wysoką energię wcieloną.

Zużycie energii w sieci jest bezpośrednio związane z ruchem danych, więc nasza lekka strona internetowa jest równie wydajna w sieci komunikacyjnej, jak na naszym serwerze. Jednak mamy bardzo niewielki wpływ na to, z jakich urządzeń korzystają użytkownicy, aby uzyskać dostęp do naszej witryny. Nasza witryna mogłaby teoretycznie przedłużyć żywotność komputerów, ponieważ jest wystarczająco lekka, aby nawet bardzo stare maszyny miały do niej dostęp. Niestety, sam Low-Tech Magazine nie wydłuży życia wszystkich komputerów.

Zarówno infrastruktura sieciowa, jak i urządzenie do przeglądania stron mogłyby zostać na nowo opracowane zgodnie z kierunkiem jaki wyznacza strona zasilana energią słoneczną.

Podsumowując; zarówno infrastruktura sieciowa, jak i urządzenie do przeglądania strony mogłyby zostać na nowo opracowane zgodnie z kierunkiem jaki wyznacza strona zasilana energią słoneczną - mniejsze rozmiary, zasilanie z odnawialnych źródeł energii z małoskalowym systemem magazynowania energii. Urządzenia do przeglądania stron mogłyby mieć niskie zużycie energii i długą żywotność, i to one częściowo zainspirowały nasz projekt.

Ponieważ całkowite zużycie energii w Internecie jest zazwyczaj mierzone w przybliżeniu w równym stopniu na serwerach, w sieci i urządzeniach końcowych (łącznie z produkcją urządzeń), możemy dokonać przybliżonego szacunku całkowitego zużycia energii przez naszą stronę w nowym, przekształconym Internecie. W przypadku naszej pierwotnej konfiguracji z 95.2% czasem pracy byłoby to 87.6 kWh energii pierwotnej, co odpowiada 9 litrom ropy i 27 kg CO2. Ulepszenia, które zaproponowaliśmy w tym artykule mogą obniżyć ten wynik, ponieważ w naszych kalkulacjach przyjmujemy, że cały Internet jest zasilany przez zbyt duże niż jest to konieczne, nieruchome panele fotowoltaiczne na balkonach.

Podziękowania dla Kathy Vanhout, Adriana Parra i Gauthier Roussilhe.

Tłumaczenie Michał Kolbusz

Pojemność energii naszego pierwotnego zestawu jest wartością szacunkową. W rzeczywistości w tym okresie uruchomiliśmy serwer zasilany energią słoneczną na akumulatorze LiPo 24 Wh (3.7 V, 6.6 A) i umieściliśmy bardzo stary akumulator kwasowo-ołowiowy o pojemności 84.4 Wh pomiędzy LiPo, a kontrolerem ładowania słonecznego aby oba systemy były kompatybilne. Napięcie odcięcia akumulatora kwasowo-ołowiowego ustawiono bardzo wysoko latem (co oznacza, że system działał tylko na LiPo), ale zimą było przestawione niższe (tak, że po części akumulator kwasowo-ołowiowy zapewniał udział w magazynowaniu energii ). Ta skomplikowana konfiguracja była spowodowana faktem, że mogliśmy jedynie zmierzyć pojemność akumulatora LiPo, której potrzebowaliśmy do wyświetlenia naszego internetowego miernika akumulatora. W listopadzie 2019 r. Opracowaliśmy własny miernik akumulatorów kwasowo-ołowiowych, który umożliwił wyeliminowanie LiPo z naszej konfiguracji. ↩︎ ↩︎
“Energy Analysis of Batteries in Photovoltaic systems. Part one (Performance and energy requirements)” (PDF) and “Part two (Energy Return Factors and Overall Battery Efficiencies)” (PDF). Energy Conversion and Management 46, 2005 ↩︎
Pojemność energii naszego pierwotnego zestawu jest wartością szacunkową. W rzeczywistości w tym okresie uruchomiliśmy serwer zasilany energią słoneczną na akumulatorze LiPo 24 Wh (3.7 V, 6.6 A) i umieściliśmy bardzo stary akumulator kwasowo-ołowiowy o pojemności 84.4 Wh pomiędzy LiPo, a kontrolerem ładowania słonecznego aby oba systemy były kompatybilne. Napięcie odcięcia akumulatora kwasowo-ołowiowego ustawiono bardzo wysoko latem (co oznacza, że system działał tylko na LiPo), ale zimą było przestawione niższe (tak, że po części akumulator kwasowo-ołowiowy zapewniał udział w magazynowaniu energii ). Ta skomplikowana konfiguracja była spowodowana faktem, że mogliśmy jedynie zmierzyć pojemność akumulatora LiPo, której potrzebowaliśmy do wyświetlenia naszego internetowego miernika akumulatora. W listopadzie 2019 r. Opracowaliśmy własny miernik akumulatorów kwasowo-ołowiowych, który umożliwił wyeliminowanie LiPo z naszej konfiguracji. ↩︎
Nie ma badań dotyczących energii wcielonej naszego serwera. Obliczyliśmy tę wartość na podstawie analizy cyklu życia smartfona: Ercan, Mine & Malmodin, Jens & Bergmark, Pernilla & Kimfalk, Emma & Nilsson, Ellinor. (2016). [Ocena cyklu życia smartfona] (https://www.ericsson.com/en/reports-and-papers/research-papers/life-cycle-assessment-of-a-smartphone). 10.2991 / ict4s-16.2016.15. Nie wiemy ile popracuje nasz serwer, ale ponieważ nasz Olimex jest przeznaczony do użytku przemysłowego (w przeciwieństwie do Raspberry Pi), zakładamy, że żywotność wyniesie przynajmniej 10 lat, podobnie jak kontrolera ładowania. ↩︎
De Decker, Kris. “How sustainable is solar PV power?”, Low-tech Magazine, May 2015. ↩︎

Jak zbudować stronę w duchu prostych technologii?

Mon, 24 Sep 2018 00:00:00 +0000

Pierwszy prototyp serwera zasilanego energią słoneczną hostujący naszą stronę. Kontroler ładowania słonecznego (po prawej) zasila serwer (po lewej) przez złącze USB.

Low-Tech Magazine powstał w 2007 roku i od tego czasu niewiele się zmienił. Ponieważ nasza strona internetowa od dawna czekała na przeprojektowanie postanowiliśmy zbudować prostą, samodzielnie hostowaną i zasilaną energią słoneczną wersję Low-Tech Magazine. Niech będzie to dowód na to, że staramy się wcielać w życie idee które głosimy. Nowy projekt ma na celu radykalne ograniczenie zużycia energii związanego z dostępem do naszych treści.

Skąd pomysł na internetową stronę low-tech?

Od dawna słychać głosy, że Internet “zdematerializuje” społeczeństwo i zmniejszy zużycie energii globalnej gospodarki. Niestety, jak dotychczas te prognozy się nie sprawdzają, a Internet stał się znaczącym (i ciągle rosnącym) konsumentem energii. Według najnowszych szacunków cała globalna sieć zużywa już około 10% światowej produkcji energii elektrycznej, a ruch danych podwaja się mniej więcej co dwa lata..

Aby zrównoważyć negatywne skutki rosnącego zapotrzebowania na prąd, proponuje się aby centra baz danych były zasilane ze źródeł energii odnawialnej. Dzięki temu spadnie emisja CO2 wynikająca z ich działania. Przykładem na to, że ślad ekologiczny Internetu jest brany na poważnie, może być coroczny raport GreenPeace ClickClean, który klasyfikuje największe firmy internetowe pod względem wykorzystania odnawialnych źródeł energii..

Jednak samo podłączenie centrów baz danych do źródłach odnawialnych nie wystarczy, aby zaradzić rosnącemu zużyciu energii przez Sieć. Po pierwsze, Internet zużywa już trzy razy więcej energii elektrycznej niż produkują wszystkie obecnie działające na świecie farmy wiatrowe i panele fotowoltaiczne. Co więcej, aby zaspokoić rosnące potrzeby przyśpieszającego ruchu danych, należy ciągle produkować nowe turbiny wiatrowe i ogniwa fotowoltaiczne, a stare i zużyte wymieniać. Oznacza to wzrost zużycia energii, przede wszystkim w postaci paliw kopalnych.

Samo podłączenie centrów baz danych do źródeł energii odnawialnej nie wystarczy, aby rozwiązać problem rosnącego pobór prądu Internetu.

Co więcej energia słoneczna i wiatrowa nie zawsze są dostępne, a więc jeśli chcemy żeby Internet działał wyłącznie na odnawialnych źródłach energii musimy zbudować infrastrukturę do magazynowania i przesyłu elektryczności. Produkcja, utrzymanie i okresowa wymiana takiej infrastruktury również jest zależna od paliw kopalnych. Zasilanie witryn internetowych energią odnawialną nie jest złym pomysłem, jednak należy przede wszystkim rozwiązać problem wzrastającej konsumpcji energii elektrycznej.

Cięższe strony internetowe

Po pierwsze, zacznijmy od tego, że wyświetlana na stronach treść pochłania coraz więcej zasobów. W dużej mierze odpowiedzialne są za to coraz liczniejsze nagrania video, zdjęcia i streaming.Średni rozmiar strony internetowej (zdefiniowany jako średni rozmiar 500 000 najpopularniejszych domen) wzrósł z 0.45 megabajtów (MB) w 2010 r. do 1.7 MB w czerwcu 2018 r. W przypadku witryn mobilnych średnia „waga strony” wzrosła dziesięciokrotnie z 0.15 MB w 2011 r. do 1.6 MB w 2018 roku. Inne źródła (stosujące inne metody pomiaru) podają średni rozmiar stron na 2.9 MB w 2018 roku.

Ruch danych wzrasta szybciej niż poprawia się sprawność przesyłu danych (energii potrzebnej do przesłania 1 MB danych przez Internet), co skutkuje coraz wyższym zużyciem energii. „Cięższe” i „większe” strony internetowe nie tylko zwiększają pobór prądu w infrastrukturze sieci, ale także skracają żywotność komputerów - większe strony wymagają mocniejszych maszyn, aby sprawnie się po nich poruszać. Z tego powodu trzeba wciąż produkować nowe, mocniejsze komputery, na co znów potrzeba energii..

Ciągłe bycie online nie współgra dobrze z odnawialnymi źródłami energii, ponieważ nie zawsze są one dostępne.

Drugim powodem rosnącego zużycia energii Sieci jest fakt, że spędzamy coraz więcej czasu w Internecie. Przed pojawieniem się urządzeń mobilnych i bezprzewodowego dostępu do sieci byliśmy podłączeni do Internetu dopiero wtedy, gdy mieliśmy dostęp do komputera stacjonarnego w biurze, w domu lub w bibliotece. Obecnie żyjemy w świecie, w którym bez względu na to gdzie się znajdujemy jesteśmy zawsze online - często za pośrednictwem więcej niż jednego urządzenia.

Coraz powszechniejsze przetwarzanie danych i praca w tzw. “chmurze” wymaga ciągłego dostępu do sieci. Z jednej strony dzięki temu użytkownicy nie potrzebują do pracy tak szybkich urządzeń (bardziej prądożernych), z drugiej strony rośnie za to zużycie energii przez coraz bardziej obciążone centra baz danych. Zadania, który można by bez przeszkód wykonywać w trybie offline (pisanie dokumentów, praca z arkuszem kalkulacyjnym, przechowywanie danych) dziś wymagają ciągłego podłączenia do sieci. Taki model pracy nie współgra dobrze z odnawialnymi źródłami energii, ponieważ nie zawsze są one dostępne.

Strona internetowa w duchu prostych technologii

Nasza strona internetowa jest odpowiedzią na oba te problemy. Dzięki zaprojektowaniu jej na zasadach “low-tech” udało nam się zmniejszyć jej wielkość pięciokrotnie, jednocześnie nadając jej atrakcyjniejszy wygląd sprawnie obsługiwany przez urządzenia mobilne. Po drugie nasza strona jest w 100% zasilana energią słoneczną - nie są czcze słowa, tylko fakt. Nasz serwer ma swój własny system magazynowania energii i przechodzi w tryb offline kiedy pogoda nie dopisuje przez dłuższy czas.

Internet nie jest autonomicznym bytem. Jego rosnące zużycie energii jest konsekwencją konkretnych decyzji twórców oprogramowania, projektantów stron internetowych, działów marketingu, wydawców i użytkowników Internetu. Tworząc naszą lekką, samodzielnie hostowaną, zasilaną słońcem stronę internetową chcemy pokazać, że można obrać inny kierunek rozwoju.

Na 36 ze 100 artykułów udostępnionych w tym momencie na naszej solarnej stronie, średnia waga jednej strony jest ok. 5 razy mniejsza niż w starej witrynie

Zacznijmy od tego, że nasz nowy projekt strony internetowej odwraca trend zmierzający kierunku coraz większych rozmiarów stron. Na 36 z około 100 artykułów dostępnych teraz online, średnia waga jednego wynosi 0.77 MB — około pięć razy mniej niż w poprzednim projekcie i o połowę mniej niż wynosi średni rozmiar strony z pośród 500 000 najpopularniejszych blogów (w czerwcu 2018 r).

Poniżej: test szybkości starej i nowej strony internetowej. Rozmiar strony zmniejszył się ponad sześciokrotnie, liczba żądań zmniejszyła się pięciokrotnie, a prędkość pobierania wzrosła dziesięciokrotnie. Pamiętajmy, że nie zaprojektowaliśmy strony internetowej pod kątem szybkości, ale z myślą o niskim zużyciu energii. Byłoby jeszcze szybciej, gdyby serwer został umieszczony w centrum danych i/lub w bardziej centralnej lokalizacji w infrastruktury sieciowej. Źródło: Pingdom.

Poniżej przedstawiamy niektóre z naszych założeń projektowych, którymi kierowaliśmy w celu zmniejszenie zużycia energii. Opublikowaliśmy dwa osobne dokumenty, z których pierwszy koncentruje się na działaniach związanych z interfejsem użytkownika, a drugi na backendzie.. Udostępniliśmy również kod źródłowy naszego projektu.

Statyczna strona

Podstawą naszego projektu było zbudowanie statycznej strony internetowej. Większość dzisiejszych witryn korzysta z języków programowania po stronie serwera, które na bieżąco generują witrynę, śląc zapytania do bazy danych. Oznacza to, że za każdym razem, gdy ktoś odwiedza stronę, jest ona generowana na żądanie.

Strona statyczna, jest generowana jednorazowo i istnieje jako prosty zbiór dokumentów zapisanych na dysku serwera. Cały czas tu jest, a nie tylko w momencie kiedy ktoś wchodzi na nasz adres. Strony statyczne bazują na zapisie plików, kiedy dynamiczne wymagają cyklicznego przetwarzania. W związku z tym statyczne strony internetowe wymagają mniejszej mocy obliczeniowej, a tym samym mniej energii.

Wybór strony statycznej pozwala na udostępnianie jej w oszczędny sposób z naszego biura domowego w Barcelonie. Nie dałoby się tego osiągnąć w przypadku witryny opartej na bazie danych, ponieważ wymagałoby to zbyt dużo energii. Drugą kwestią jest bezpieczeństwo. Chociaż serwer WWW ze statyczną witryną może jak każdy inny zostać zhakowany, to potencjalnych dróg ataku jest znacznie mniej, a szkody łatwiej naprawić.

Rozproszone obrazy

Głównym wyzwaniem było zmniejszenie rozmiaru strony bez zmniejszania atrakcyjności witryny. Ponieważ obrazy zabierają większość przepustowości, łatwo byłoby uzyskać bardzo małe rozmiary stron i mniejsze zużycie energii przez wyeliminowanie obrazów, zmniejszenie ich liczby lub zmniejszenie ich rozmiarów. Jednak wizualizacje są ważną częścią Low-Tech Magazine, a witryna bez nich nie byłaby już tym samym.

Dzięki rozpraszaniu obrazy są dziesięć razy mniej obciążające dla serwera, chociaż wyświetlane są w znacznie większych formatach niż kiedyś.

Zamiast tego zdecydowaliśmy się zastosować, dzisiaj już prawie zapomnianą, technikę kompresji obrazu zwaną „rozpraszaniem” (ang. dithering). Liczba kolorów na obrazie, w połączeniu z jego formatem i rozdzielczością, ma wpływ na rozmiar. Dlatego zamiast korzystać z pełno kolorowych obrazów o wysokiej rozdzielczości, postanowiliśmy przekonwertować wszystkie obrazy na monochromatyczne o czterech poziomach szarości.

Rozproszone zdjęcie naszego serwera.

Następnie, tym czarno-białym obrazom nadaliśmy jeden kolor, zgodnie z z przyporządkowaną mu kategorią treści, za pomocą natywnych możliwości manipulowania obrazami w przeglądarce. Skompresowane za pomocą wtyczki rozpraszającej obrazy znacznie zmniejszają ciężar treści. W porównaniu ze starą witryną, obrazy dziesięć razy mniej obciążają zasoby serwera.

Domyślny font / Brak logo

Wszystkie załadowane zasoby, w tym kroje pisma i logo, są dodatkowym żądaniem do serwera wymagającym miejsca do przechowywania, a tym samym energii. Dlatego nasza nowa strona internetowa nie ładuje niestandardowych fontów i usuwa deklarację rodziny czcionek, co oznacza że odwiedzający zobaczą domyślny dla swojej przeglądarki font.

Podobnie postąpiliśmy z naszym “logo”. W rzeczywistości Low-tech Magazine nigdy nie miał prawdziwego logo. Obraz włócznika wykonującego zamach włócznią jest metaforą prostych technologii jako broni wymierzonej przeciwko dominacji i roszczeniom zaawansowanych technologii.

Zamiast zaprojektowanego logotypu, który wymagałby od nas wykonania projektu oraz dystrybucji niestandardowych czcionek i obrazów, nową tożsamość Low-Tech Magazine tworzy jeden prosty gest - kliknięcie w strzałkę zwróconą w lewo, która zamiast hipenzy w nazwie bloga, wyznacza kierunek od technologii do prostoty.

Bez śledzenia stron trzecich, bez usług reklamowych, bez ciasteczek

Oprogramowanie do analizy sieci, takie jak Google Analytics, rejestruje co się dzieje na stronie internetowej - które strony są najczęściej oglądane, skąd pochodzą odwiedzający itd. Tego typu usługi są popularne, ponieważ niewiele osób samodzielnie hostuje własną stronę. Jednak wymiana danych pomiędzy serwerem, a komputerem webmastera generuje dodatkowy ruch danych, a tym samym zużycie energii.

Dzięki temu, że sami prowadzimy serwer możemy śledzić ruch na stronie na własnym komputerze (każdy serwer sieciowy generuje dzienniki tego, co dzieje się na stronie). Anonimowe logi są przeglądane tylko przez nas i nie wykorzystujemy ich do profilowania odwiedzających.

Dzięki własnemu serwerowi nie jest konieczne zlecanie śledzenia ruchu sieciowego zewnętrznym podmiotom ani nie potrzeba plików cookie.

Magazyn Low-Tech od początku istnienia wyświetla reklamy Google Adsense. Są one ważnym źródłem finasowania bloga jednak mają dwie poważne wady. Pierwsza z nich to zużycie energii—usługi reklamowe zwiększają ruch danych.

Druga, to zbieranie przez Google informacji o odwiedzających blog. Zmusza nas to do pisania obszernych oświadczeń o ochronie prywatności i ostrzeżeń dotyczących plików cookie - które również zużywają dane i denerwują odwiedzających. Dlatego zastępujemy Adsense innymi opcjami finansowania (przeczytasz o tym poniżej). Z plików cookie zrezygnowaliśmy całkowicie.

Jak często strona będzie offiline?

Sporo firm hostingowych twierdzi, że ich serwery działają na energii odnawialnej. Jednak nawet jeśli faktycznie wytwarzają energię zasilającą serwery, a nie tylko „kompensują” zużycie energii z paliw kopalnych przez np. sadzenie drzew, to i tak ich strony są zawsze dostępne online.

Może to oznaczać, że albo mają u siebie na miejscu własne, potężne systemy baterii gromadzących energię (co czyni ich systemy zasilania mało zrównoważonymi) albo, że pobierają energię z sieci kiedy nie starcza im własnej - a to znaczy, że nie mogą w 100% korzystać z energii odnawialnej.

50 watowy panel fotowoltaiczny. Na górze panel o mocy 10W zasilający oświetlenie.

Nasza strona jest zasilana z poza centralnej sieci energetycznej i ma własny system magazynowania energii. Kiedy przez dłuższy czas utrzymuje się duże zachmurzenie, strona przechodzi w tryb offilne. Jeśli działanie strony ma być zrównoważone to nie może ona być dostępna w każdym momencie. Jeśli miałoby być inaczej to należałoby zużyć więcej energii (w postaci paliw kopalnych, użytych do wyprodukowanie nowych i okresowego zastępowania starych baterii) niż wyniosłyby oszczędności dające ogniwa fotowoltaiczne.

Jak często strona będzie pozostawać w trybie offline? To się okaże. Serwer sieciowy jest w tym momencie zasilany przez nowe ogniwo fotowoltaiczne o mocy szczytowej 50 Wp i jeden dwuletni dwunastowoltowy akumulator kwasowo-ołowiowy o pojemności 7 Ah. Ponieważ rankiem nasz panel jest w cieniu to ogniwo otrzymuje dziennie jedynie od 4 do 6 godzin pełnego słońca. Działając z pełną mocą jest ono w stanie dostarczyć dziennie 300 Wh energii (6 godzin x 50 W).

Serwer sieciowy zużywa od 1.0 do 2.5 wata mocy (w zależności od liczby odwiedzających), co oznacza, że potrzebuje od 24 do 60 Wh energii elektrycznej na dobę. W optymalnych warunkach pogodowych powinniśmy mieć wystarczającą ilość energii, aby serwer działał przez 24 godziny na dobę. Nadwyżkę energii zużyjemy w domu.

Zakładamy, że dzięki baterii witryna w czasie złej pogody pozostanie online przez jeden lub dwa dni, po czym przejdzie w tryb offline.

Jednak w pochmurne dni, zwłaszcza zimą, dzienna produkcja energii może wynieść zaledwie 40Wh (4 godziny x 10 watów = 40 Wh/dzień), a serwer potrzebuje od 24 do 60 Wh dziennie. Realna pojemność akumulatora wynosi z grubsza 40 Wh, uwzględniając 30% straty ładowania i rozładowania oraz 33% głębokość rozładowania (kontroler ładowania słonecznego wyłącza system, gdy napięcie akumulatora spadnie do 12V).

To spowoduje, że serwer będzie mógł pozostać online przez 1 do 2 dni niepogody, ale nie dłużej. Jednak to tylko szacunki. Możemy, jeśli zajdzie taka potrzeba, na jesień dołożyć drugi akumulator o pojemności 7 Ah. Chcielibyśmy żeby nasza strona była dostępna przez 90% czasu, co oznacza 35 dni offline w roku.

Pierwszy prototyp systemu z akumulatorem kwasowo-ołowiowym (12V, 7Ah) po lewej stronie i baterią Li-Po UPS (3.7 V 6600 mA) po prawej stronie. Akumulator kwasowo-ołowiowy stanowi główny magazyn energii, a bateria Li-Po służy za UPS i pozwala na wyłączenie serwera bez uszkodzenia sprzętu (zostanie później zastąpiona znacznie mniejszą baterią Li-Po).

Kiedy najlepiej odwiedzać stronę?

Dostępność naszej strony zasilanej słońcem zależy od pogody w Barcelonie, gdzie znajduje się serwer. Oto kilka wskazówek pomocnych odwiedzającym w „zaplanowaniu” przeglądania Low-Tech Magazine

Mamy kilka wskazówek dla osób, które “planują” odwiedzić Low-Tech Magazine.

Po pierwsze, kluczowy jest wskaźnik naładowania baterii, ponieważ dzięki niemu odwiedzający może przewidzieć czy strona zaraz nie “padnie”, a zatem czy będzie mógł spokojnie kontynuować przeglądanie. Kolor tła wskazuje na poziom naładowania, kiedy kolor blednie jest to znak, że zapadła noc albo pogoda jest zła.

Dodatkowo na tablicy informacyjnej pokazane są informacje takie jak lokalizacja serwera, aktualny czas, obecne zachmurzenie, prognoza pogody i czas od ostatniego zamknięcia serwera z powodu niewystarczającej mocy.

Aktualizacja, kwiecień 2019 r.: Jeśli chcesz uzyskać dostęp do magazynu LTM bez względu na pogodę, masz teraz do wyboru kilka opcji czytania offline. Na przykład, możesz kupić drukowaną edycję LTM w miękkiej oprawie, która zawiera 37 najnowszych artykułów ze strony internetowej na 710 stronach z ilustracjami (2012-2018). Drugi tom, zawierający artykuły opublikowane w latach 2007–2011, ukaże się jeszcze w tym roku. Książki bazują na tych samych esejach, które składają się na stronę internetową zasilaną energią słoneczną.

Sprzęt i oprogramowanie

LTM wydał dwa osobne artykuły zawierające bardziej szczegółowe informacje techniczne: “Jak zbudować stronę internetową low-tech: oprogramowanie i sprzęt”, który koncentruje się na backendzie oraz “Jak zbudować stronę internetową low-tech: techniki projektowania i proces”, który skupia się na interfejsie użytkownika.

SERWER: Ta strona działa na komputerze Olimex A20. Moc obliczeniowa 2 Ghz, 1 GB pamięci RAM i 16 GB pamięci. Serwer pobiera 1.0-2.5W mocy.

OPROGRAMOWANIE SERWERA: Serwer WWW obsługuje Armbian Stretch, oparty na Debianie system operacyjny zbudowany na jądrze SUNXI. Napisaliśmy dokumentację techniczną dotyczącą konfiguracji serwera.

DESIGN SOFTWARE: Witryna jest zbudowana na Pelican, statycznym generatorze stron. Udostępniliśmy kod źródłowy „Solar”, motyw Pelikana, który sami opracowaliśmy.

POŁĄCZENIE INTERNETOWE. Serwer jest podłączony do łącza światłowodowego o przepustowości 100 MB/s. Konfiguracja routera; na razie router jest zasilany z sieci elektrycznej i wymaga 10 watów mocy. Staramy się wymienić energochłonny router na bardziej wydajny, który może być później zasilany energią słoneczną.

SYSTEM FOTOWOLTAICZNY. Serwer działa na panelu słonecznym 50 Wp (50 watów mocy szczytowej) i jednym akumulatorze kwasowo-ołowiowym 12V, 7Ah. Jednak ciągle staramy się zmniejszać rozmiar naszego systemu i eksperymentujemy z różnymi konfiguracjami. Instalacją fotowoltaiczną zarządza kontroler ładowania słonecznego 20A.

A co ze starą stroną?

Low-Tech Magazine zasilany energią słoneczną to wciąż rozwijany projekt. Na razie stara strona zasilana z sieci pozostanie dostępna online. Czytelnicy będą zachęcani do odwiedzenia strony internetowej zasilanej energią słoneczną, jeśli jest ona dostępna. Co stanie się później, nie jest jeszcze jasne. Istnieje kilka możliwości, ale wiele będzie zależeć od tego jak będzie się sprawował serwer słoneczny.

Dopóki nie zdecydujemy, w jaki sposób zintegrować starą i nową stronę internetową, pisanie i czytanie komentarzy będzie możliwe tylko w starszej wersji, która nadal hostowana jest na TypePad.

Czy mogę pomóc? Oczywiście!

Szukamy pomysłów i opinii, które pozwolą ulepszać stronę i zmniejszać jej zużycia energii. Nasze postępy będę dokładnie udokumentowane, tak aby wszyscy chętni mogli budować swoje własne witryny low-tech. Jeśli chcesz wysłać komentarz związany z samym serwerem internetowym zasilanym energią słoneczną, możesz to zrobić komentując tę stronę lub wysyłając wiadomość e-mail na adres solar (at) lowtechmagazine (dot) com.

Co więcej mamy nadzieję, że ludzie wesprą finansowo ten projekt. Usługi reklamowe, które utrzymują Low-Tech Magazine od momentu jego powstania w 2007 r., nie współpracują z naszym “lekkim dizajnem”. Z tego powodu szukamy innych sposobów finansowania.

Piśmiennictwo

Teraz możecie na żądanie zamówić dwutomową drukowaną kopie bloga. Papierowy Low-Tech Magazine zawsze dostępny w pociągu, w łóżku, na plaży, w słońcu, w deszczu lub kiedykolwiek i gdziekolwiek chcecie.
Możecie wesprzeć nas za pośrednictwem PayPal, Patreon i LiberaPay.

Serwer zasilany energią słoneczną to projekt Krisa De Deckera, Roela Roscam Abbinga i Marie Otsuki. Wydrukowana strona internetowa została wykonana przez Lauren Campbell.