LOW←TECH MAGAZINE Polski

Jak i dlaczego przestałem kupować nowe laptopy

Sun, 20 Dec 2020 00:00:00 +0000

Zdjęcie: Low-tech Magazine jest pisany i publikowany na ThinkPadzie X60s z 2006 roku.

Będąc niezależnym dziennikarzem – lub pracownikiem biurowym, jeśli chcesz tak to nazwać – zawsze uważałem, że potrzebuję dobrego komputera do wykonywania swojej pracy, oraz skoro chcę dobrego produktu, to muszę za niego sporo zapłacić. Od 2000 do 2017 roku korzystałem z trzech laptopów które kupiłem w stanie nowym za blisko 5,000 euro, co daje średni koszt 300 euro na rok przez cały ten okres. Średni żywot tych laptopów to 5,7 lat.

W 2017 roku, pomiędzy odłączeniem swojego biura od sieci elektroenergetycznej, postanowiłem zaprzestać kupowania nowych laptopów. Zamiast tego, zacząłem korzystać z laptopa z 2006 roku, który kupiłem w stanie używanym za 50 euro, i który robi wszystko, czego od niego wymagam lub potrzebuję. Po doliczeniu wymiany baterii i prostego ulepszenia podzespołów, inwestycja ta kosztowała mnie mniej niż 150 euro.

Jeśli mój laptop z 2006 roku wytrzyma dłużej niż jego poprzedniki – to znaczy, podziała jeszcze 1.7 lat – będzie mnie kosztował zaledwie 26 euro na rok. To ponad 10 razy mniej, niż średni koszt poprzednich trzech egzemplarzy. W tym artykule, wyjaśnię co zmotywowało mnie do tego, aby przestać kupować nowe laptopy, oraz to w jaki sposób ty możesz zrobić to samo.

Wykorzystanie Materiałów I Energii W Laptopach

Jeśli zdecydujesz się nie kupować nowych laptopów, pozwoli ci to, nie tylko na zaoszczędzenie sporej sumy pieniędzy, lecz także wielu zasobów naturalnych i destrukcji środowiska. Według najnowszej analizy cyklu życia, wyprodukowanie jednego laptopa wymaga od 3,010 do 4,340 megadżuli energii – w tej liczbie zawarte jest wydobywanie materiałów, produkcja urządzenia oraz dostarczenie go na rynek. ¹

Każdego roku, ludzie kupują od 160 do 200 milionów laptopów. Oznacza to, że produkcja laptopów zużywa od 480 to 868 petadżuli energii każdego roku, czyli 25-50% całej energii słonecznej wyprodukowanej na świecie w 2018 roku (2,023 petadżuli). ² Produkcja laptopów wymaga dużej ilości materiałów, w tym także minerałów, które są ciężkie do zdobycia ze względu na ekonomiczne, socjalne, geochemiczne i geopolityczne ograniczenia. ³⁴

Produkcja mikrochipów jest procesem niesamowicie wymagającym, zarówno jeśli chodzi o energię jak i materiały, ale to nie jest jedyny problem. Wysoki koszt materiałowy spowodowany jest również ich krótką długością życia. Większość z tych 160-200 milionów laptopów nabywanych każdego roku ma na celu zastąpienie poprzedniego zakupu. Biznesy zazwyczaj wymieniają swoje laptopy co trzy lata, podczas gdy u osób prywatnych dzieje się to co pięć lat. ³ Moje 5.7 lat jest zatem dość typowe.

Laptopy Nie Zmieniają Się

Analiza, do której się odnoszę, wykonana była w roku 2011; badany w niej produkt to Dell Inspiron 2500 z 2001 roku. Nie zdziwię się, jeśli uznasz tę “najnowszą analizę cyklu życia” za przestarzałą, lecz jest to tylko złudzenie. Inne badanie z 2015 roku odkryło, że energia wcielona w laptopach pozostaje po latach taka sama. ⁵

Naukowcy rozłożyli w nim na części 11 laptopów podobnej wielkości, wyprodukowanych między 1999, a 2008 rokiem, i zważyli poszczególne elementy. Zmierzyli także powierzchnie kwarcowe na wszystkich płytach głównych, a także 30 kart DRAM wyprodukowanych, mniej więcej, w tym samym przedziale czasowym (do 2011 roku). Wyniki pokazują, że masa i zawartość materiałów wszystkich kluczowych komponentów – baterii, płyty głównej, dysku twardego, pamięci – zmieniła się tylko nieznacznie, mimo że procesy produkcji stały się bardziej efektywne, zarówno pod względem zużywanej energii jak i materiałów.

Powód jest prosty: większa efektywność produkcji jest zrównoważona przez zwiększoną funkcjonalność. W celu uzyskania tych samych parametrów co wcześniej, wymagana jest teraz mniejsza masa baterii, pamięci i dysków twardych, lecz zwiększone wymagania czynią całkowitą masę tych podzespołów niezmienioną. Ta sama zależność wyjaśnia dlaczego nowsze laptopy nie zużywają mniej energii podczas pracy niż starsze modele. Obecne laptopy są w stanie wykonać te same czynności szybciej, oszczędzając na tym energię, lecz wykonują zarazem znacznie więcej czynności, niż ich poprzednicy. Komputery są zatem najlepszym przykładem działania paradoksu Jevonsa.

Wyzwanie

Wszystko to składa się na to, że zamiana starego laptopa na nowy nie jest przyjazna ani portfelowi, ani środowisku. Jest wręcz przeciwnie; najlepszym sposobem, w jaki konsument może poprawić ekologiczną i ekonomiczną wartość swojego laptopa, jest używanie go tak długo, jak to możliwe. Na szczęście, laptopy są już dojrzałą technologią (nowsze egzemplarze nie różnią się znacznie od poprzednich pod względem funkcji) i posiadają wystarczającą moc do wykonywania swoich zadań. A jednak, konsumenci którzy spróbują korzystać ze swoich dotychczasowych laptopów, będą musieli zmagać się z pewnymi frustrującymi problemami. Poniżej wyjaśnię kilka z tych, na które sam natrafiłem, a także to, dlaczego wcale nie są one tak wielkie, jak mogłoby się wydawać.

Zdjęcie: Trzy laptopy, które używałem od 2000 do 2017 roku.

Mój Pierwszy Laptop - Apple iBook (2000-2005)

W roku 2000, kiedy byłem wolnym strzelcem w branży dziennikarstwa naukowego i technologicznego w Belgii, kupiłem swój pierwszy laptop - Apple iBook. Zaledwie dwa lub trzy lata później, ładowarka zaczęła szwankować. Kiedy dowiedziałem się o koszcie zakupu nowej ładowarki, byłem tak oburzony praktykami Apple – ładowarki można wyprodukować bardzo tanio, lecz producent sprzedawał je bardzo drogo – że odmówiłem jej zakupu. Zamiast tego, udało mi się korzystać nadal z dotychczasowej ładowarki, najpierw kładąc ją pod naciskiem książek i mebli, a gdy to również przestało działać, za pomocą mocno ściśniętej klamry.

Mój Drugi Laptop – IBM ThinkPad R52 (2005-2013)

Kiedy ładowarka w końcu kompletnie przestała działać w 2005 roku, postanowiłem kupić nowy laptop. Miałem tylko jeden wymóg: miał on mieć ładowarkę, która działa długo i jest tania w wymianie. Produkt który wybrałem spełnił moje wymagania, i o wiele więcej. Kupiłem Thinkpad R52 od IBM, i zakochałem się na miejscu. Mój laptop IBM był kompletnym przeciwieństwem iBooka i to nie tylko pod względem wyglądu (prostokątna skrzynka, dostępna w każdym kolorze jaki sobie życzysz, pod warunkiem że życzysz sobie czarnego). Cała maszyna była zbudowana trwale, by służyła mi długo i była łatwa w naprawie.

Gospodarka o obiegu zamkniętym i modułowe produkty są obecnie na czasie, jego żywot może być wydłużany bez końca, poprzez stopniowe naprawianie i wymienianie każdego elementu. Pytaniem zatem nie jest to, jak możemy przejść na gospodarkę o obiegu zamkniętym, lecz dlaczego wciąż się od niej oddalamy.

Pytaniem nie jest to, jak możemy przejść na gospodarkę o obiegu zamkniętym, lecz dlaczego wciąż się od niej oddalamy.

Mój Thinkpad był droższy, niż mój iBook, lecz przynajmniej moje pieniądze nie poszły na fajny wygląd, tylko na porządny komputer. Ładowarka nie sprawiała mi żadnych problemów, a gdy straciłem ją podczas podróży i musiałem kupić nową, mogłem ją dostać w przyzwoitej cenie. Nie wiedziałem wtedy, że ten szczęśliwy zakup będzie jedynym w swoim rodzaju.

Zdjęcie: IBM ThinkPad R52 z 2005 roku.

Mój Trzeci Laptop: Lenovo Thinkpad T430 (2013-2017)

Przenieśmy się do roku 2013. Mieszkałem wtedy w Hiszpanii i prowadziłem Low-tech Magazine. Do pracy wciąż używałem mój IBM Thinkpad R52, lecz na horyzoncie pojawiały się problemy. Po pierwsze, Microsoft chciał mnie niedługo zmusić do wymiany systemu operacyjnego, kończąc wsparcie dla Windowsa XP pod koniec roku 2014. Nie miałem ochoty wydawać kilkaset euro na system operacyjny, który byłby i tak zbyt wymagający dla mojego starego laptopa. Ponad to, nawet po przywróceniu ustawień fabrycznych, mój laptop nie był tak szybki, jak tego chciałem. Innymi słowy, wpadłem w pułapkę zastawioną przez producentów podzespołów i oprogramowania, i błędnie zacząłem myśleć, że potrzebuję nowego laptopa.

Będąc niezmiernie zadowolonym z mojego Thinkpada, kupienie nowego wydawało się logiczne. Tu pojawił się jednak problem: w 2005 roku, niedługo po zakupie mojego pierwszego Thinkpada, Lenovo pochodzące z Chin, które jest obecnie największym producentem komputerów na świecie, wykupiło biznes PC od IBM. Chińskie produkty nie cieszą się reputacją długowiecznych, co było prawdą szczególnie w tamtych latach. Jednak Thinkpady sprzedawane przez Lenovo wyglądały niemal identycznie do tych produkowanych przez IBM, więc liczyłem na szczęście i kupiłem Lenovo Thinkpad T430 w kwietniu 2013 roku. I to za dość sporą kwotę, lecz wierzyłem, że jakość uzasadni cenę.

Mój błąd był oczywisty od samego początku. Musiałem odesłać produkt dwukrotnie, ponieważ jego obudowa była zdeformowana. Gdy wreszcie dostałem egzemplarz, który nie kołysał się na moim biurku, nie musiałem długo czekać na kolejny problem: klawisze zaczęły odpadać. Do dziś pamiętam swoje zdumienie, gdy stało się to po raz pierwszy. Thinkpady od IBM słyną ze swoich wytrzymałych klawiatur, których destrukcja wymaga młotka. Lenovo najwyraźniej nie ceniło sobie tej cechy, więc wymienili klawiatury na gorsze. Może i potrafię pisać agresywnie, ale nigdy nie zepsułem żadnej innej klawiatury.

Z niechęcią zamówiłem wymianę klawisza za 15 euro. W kolejnych miesiącach, wymiana kolejnych klawiszy pochłaniała dodatkowe fundusze. Po wydaniu ponad 100 euro na plastikowe klawisze, które z czasem i tak zepsułyby się ponownie, wyliczyłem, że wymiana wszystkich 90 klawiszy kosztowałaby mnie 1,350 euro. Znalazłem tymczasowe rozwiązanie w przenośnej klawiaturze, ale nie było to praktyczne, zwłaszcza do pracy poza domem – a czyż nie po to mi właśnie laptop?

Jednego byłem pewien – potrzebuję nowego laptopa. Znowu. Ale jakiego? Wiedziałem, że mój wybór na pewno nie padnie ani na Apple, ani na Lenovo.

Zdjęcie: Wymiana wszystkich klawiszy w moim Lenovo T430 kosztowałaby mnie 1350 euro.

Mój Czwarty Laptop: IBM Thinkpad X60s (2017-teraz)

Gdy nie mogłem znaleźć tego, co chciałem, w stanie nowym, postanowiłem przenieść się w czasie. Doszedłem do wniosku, że nowe laptopy produkowane są gorzej niż starsze modele, nawet jeśli ich cena tego nie odzwierciedla. Dowiedziałem się, że Lenovo zmieniło w roku 2011 klawiatury i zacząłem szukać na stronach aukcyjnych Thinkpadów wyprodukowanych zanim do tego doszło. Mógłbym wrócić do mojego R52 z 2005 roku, ale zdążyłem się przyzwyczaić do hiszpańskiego układu klawiatury, podczas gdy R52 miał układ belgijski.

W kwietniu 2017 roku, zdecydowałem się kupić Thinkpada X60s z 2006 roku. ⁶ Pisząc ten artykuł w grudniu 2020 roku, maszyna ta służy mi niemal cztery lata, mając już 14 lat – trzy do pięciu razy więcej, niż przeciętny laptop. Jeśli mój Thinkpad R52 z 2005 roku, zasługiwał na moją miłość, to mój X60s zasługuje na moje uwielbienie. Jest on zbudowany równie trwale - przeżył on już upadek ze stołu na betonową podłogę – a jednocześnie jest mniejszy i lżejszy: 1.43 kg zamiast 3.2 kg.

Robi on wszystko, czego od niego wymagam. Używam go do pisania artykułów, szukania informacji i utrzymywania stron internetowych. Korzystałem z niego także na scenie podczas wykładów i do pokazywania zdjęć na dużym ekranie. Jedyne czego mi w nim brakuje to kamera internetowa, co zaczęło mi szczególnie doskwierać w tym roku. Gdy jest mi potrzebna, uruchamiam ten przeklęty laptop z 2013 roku z zepsutą klawiaturą. Innym rozwiązaniem byłby zakup Thinkpada X200 z 2008 roku, który jest nowszą wersją tego samego modelu i posiada wbudowaną kamerę.

Zdjęcie: Mój ThinkPad X60s.

Jak Sprawić, By Stary Laptop Działał Jak Nowy

Jeśli zdecydujesz się, że twoim kolejnym zakupem będzie stary laptop zamiast nowego, licz się z tym, że może on nie działać tak dobrze jakbyś tego chciał/chciała. Wskazane jest ulepszenie podzespołów, a wymiana oprogramowania jest wręcz wymagana. Oto dwie rzeczy, które musisz zrobić:

1. Używaj oprogramowania oszczędzającego energię.

Mój laptop działa teraz na Linux Lite, jednym z kilku otwartych systemów operacyjnych zaprojektowanych z myślą o działaniu na starych komputerach. Korzystanie z Linuxa to nie tylko sugestia. Nie myśl, że ożywisz stary laptop pakując w niego Microsoft Windows lub Apple iOS. Prędzej cała maszyna się zawiesi. Linux Lite może i nie ma oszałamiającego wyglądu czy najnowszego interfejsu, jednak jest on wciąż przyjazny w użyciu i w żadnym wypadku przestarzały. Zajmuje on bardzo mało miejsca i wymaga niewiele pamięci i mocy procesora. Rezultatem jest stary laptop, który pomimo skromnej specyfikacji, wciąż pracuje płynnie. Używam też lekkich przeglądarek internetowych: Vivaldi oraz Midori.

Jako wieloletni użytkownik Windowsa, uważam systemy z rodziny Linuxa za o wiele lepsze, chociażby dlatego, że ich pobranie i instalacja są darmowe. Ponadto, kradzież danych osobowych i próby zamknięcia cię we własnym ekosystemie są rzadkością - w przeciwieństwie do najnowszych ofert od Microsofta lub Apple. Jednak nawet w przypadku Linuxa, przestarzałość może być nieunikniona. Linux Lite przestanie wspierać 32-bitowe komputery począwszy od roku 2021, co oznacza że będę musiał niedługo zacząć szukać innego systemu, lub nieco młodszego laptopa z 64-bitowym procesorem.

2. Wymień dysk twardy na dysk SSD.

W ostatnich latach dyski SSD stały się powszechnie dostępne i tanie, będąc jednocześnie o wiele szybsze od dysków twardych (HDD). Chociaż możesz, jeśli chcesz, wskrzesić stary laptop tylko za pomocą lekkiego systemu operacyjnego, to dodatkowa wymiana dysku da ci maszynę niemal tak szybką, jak nowy laptop. W zależności od pojemności jakiej potrzebujesz, za dysk SSD zapłacisz od 20 euro (120 GB) do 100 euro (960 GB).

Instalacja jest dość prosta i można znaleźć wiele poradników na ten temat w internecie. Dyski SSD są ciche i bardziej odporne na uszkodzenia fizyczne, ale żyją krócej niż dyski twarde. Mój służy mi już prawie cztery lata. Wygląda na to, że zarówno z punktu widzenia środowiska jak i finansów, stary laptop z dyskiem SSD jest o wiele lepszym wyborem niż zakup nowego laptopa, nawet jeśli będzie trzeba od czasu do czasu wymienić dysk.

Zapasowe Laptopy

Z czasem, postanowiłem zmienić również moją strategię. Kupiłem dwa identyczne modele w podobnej cenie, jeden w roku 2018, a drugi w 2020, jako modele zapasowe. Mam w planie używać tych maszyn tak długo, jak to możliwe, mając części wymiennych pod dostatkiem. Dotychczas miałem do czynienia z dwoma usterkami. Po około jednym roku użytkowania wiatraczek przestał działać. Udało mi się go naprawić w jeden wieczór,w niewielkim sklepie komputerowym prowadzonym przez Chińczyka w Antwerpii.. Powiedział mi wtedy, że podziała on jeszcze przez sześć miesięcy, a tymczasem dwa lata później, wiatrak nadal pracuje.

Następnie w zeszłym roku, tak jak ten przeklęty laptop Lenovo, mój X60s nagle przestał ładować baterię. Wygląda na to, że jest to powszechny problem z Thinkpadami, ale nie udało mi się go naprawić. Wcale też nie musiałem, ponieważ miałem zapasowy laptop w gotowości z którego korzystałem gdy chciałem lub musiałem pracować poza domem.

Zdjęcie: Trzy identyczne laptopy z 2006 roku, wszystkie sprawne i kupione w sumie za mniej niż 200 euro.

Ilustracia: Wnętrze Thinkpada X60s. Źródło: [Hardware Maintenance Manual](https://download.lenovo.com/ibmdl/pub/pc/pccbbs/mobiles_pdf/42x3550_04.pdf).

Magiczna Karta SD

Chciałbym teraz zaprezentować wam moją magiczną kartę SD, czyli kolejne “ulepszenie podzespołów”, które ułatwia używanie starych (a także nowych) laptopów. Wiele osób używa ich do tworzenia kopii zapasowych dokumentów, normalnie przechowywanych na dyskach twardych. Ja używam ich odwrotnie.

Wszystkie swoje dane przechowuję na karcie SD o pojemności 128 GB, którą wkładam na przemian do swoich Thinkpadów. Raz w miesiącu robię kopię zapasową na zewnętrznym dysku, a także regularne kopie na laptopach, na których pracuję. W moim przypadku okazało się to niezawodne: Przestałem zmagać się z utratą danych z powodu problemów technicznych i niedostatecznych kopii zapasowych.

Kolejną przewagą jest to, że mogę pracować na którymkolwiek laptopie, będąc niezależnym od danych przechowywanych na ich dyskach. Podobne zalety ma przechowywanie plików w chmurze, jednak karta SD jest bardziej przyjazna środowisku i nie wymaga dostępu do internetu.

Hipotetycznie, oba dyski twarde mogłyby paść tego samego dnia, a ja mógłbym wciąż pracować, jakby nic się nie stało. Ponieważ używam teraz dwóch laptopów na przemian – jednego na baterii, jednego bez – mogę zostawiać je w rożnych miejscach i nie obawiać się o brakujące dane, tak długo jak trzymam kartę SD w portfelu. Spróbuj zrobić to samo ze swoim nowym, drogim laptopem – powodzenia! Mogę ich też używać jednocześnie, jeśli potrzebuję dodatkowego ekranu.

Jeśli zdecydujesz się używać dysków twardych, karta SD może służyć jako alternatywa do dysku SSD zwiększająca wydajność laptopa. Mój zapasowy laptop nie ma dysku SSD, przez co może być powolny podczas przeglądania ciężkich stron internetowych. Dzięki karcie SD, otwieranie dokumentów i map jest niemal natychmiastowe, tak jak ich przeglądanie i zapisywanie. Pozwala ona również utrzymać dysk w większości pusty, co przyśpiesza jego działanie. Nie wiem, czy jest to praktyczne rozwiązanie w innych laptopach, ale wszystkie moje Thinkpady mają sloty na karty SD.

Koszty

Przeliczmy całkowite koszty tego przedsięwzięcia, w tym inwestycję w zapasowe laptopy i kartę SD, używając aktualnych cen dla kart i dysków SSD, które znacząco potaniały od czasu kiedy je kupiłem:

ThinkPad X60s: 50 euro
Zapasowy ThinkPad X60s: 60 euro
Zapasowy ThinkPad X60: 75 euro
Dwie baterie do wymiany starych: 50 euro
Dysk SSD o pojemności 240 GB: 30 euro
Karta SD o pojemności 128 GB: 20 euro
W sumie: 285 euro

Jeśli kupisz wszystko to co ja, wyniesie cię to jedynie 285 euro. Nowe laptopy w tej cenie są niczym więcej, jak badziewiem, a już na pewno nie dostaniesz dwóch dodatkowych egzemplarzy. Jeśli uda ci się pracować w ten sposób przez dziesięć lat, twój przenośny komputer wyniesie cię zaledwie 28.5 euro na rok. Być może będziesz musiał wymienić dysk SSD lub kartę SD, ale nie zrobi to wielkiej różnicy w kosztach. Co więcej, ograniczasz niszczenie środowiska wywołane przez produkcję nowego laptopa co 5.7 lat.

Zdjęcie: W przewidywalnej przyszłości, moja potrzeby w kwestii laptopów są zaspokojone.

Nie Przesadzaj

Mimo, że ja użyłem Thinkpad X60s jako przykład, ta sama strategia działałaby z innymi modelami – tutaj znajdziesz listę wszystkich modeli – oraz z laptopami innych producentów (o których nic nie wiem). Jeśli nie chcesz korzystać z serwisów aukcyjnych, twój lokalny lombard z pewnością zaoferuje ci używany laptop na gwarancji. A być może nawet nie musisz nic kupować, gdyż wiele ludzi ma stare laptopy walające się po domu.

Nie trzeba się cofać aż do 2006 roku. Mam nadzieję, że jasne jest, iż celem tego artykułu jest przedstawienie ogólnej idei, a nie promowanie mojej konkretnej implementacji. Co więcej, dla większości osób, cofnięcie się przed rok 2006 nie jest realistyczne. Moją pierwszą próbą był Thinkpad X30 z 2002 roku, ale okazało się to zbyt dużym krokiem. Używał on innej ładowarki, nie miał slotu na kartę SD i nie mogłem sobie poradzić z połączeniem bezprzewodowym do internetu. Dla wielu osób, młodszy laptop może być lepszym wyborem. 64-bitowa architektura oraz wbudowana kamera internetowa z pewnością ułatwi użytkowanie. Oczywiście, możesz mnie przebić i cofnąć się do lat 90-tych, ale pożegnasz się wtedy z internetem bezprzewodowym i złączami USB.

Twój wybór laptopa zależy też od tego, co chcesz na nim robić. Jeśli przede wszystkim przeglądasz internet, piszesz, rozmawiasz z innymi, oglądasz filmy i słuchasz muzyki, możesz to zrobić tak samo tanio, jak ja. Jeżeli natomiast pracujesz obrabiasz grafikę, sytuacja może być bardziej skomplikowana, po części dlatego, że prawdopodobnie używasz obecnie Apple. Ta sama strategia mogłaby być przeprowadzona na nieco młodszym i bardziej zaawansowanym laptopie. Jeśli chodzi o zmianę z iOS na Linux, aplikacje biurowe są absolutnie lepsze na Linuxie, niż na jego komercyjnych odpowiednikach, lecz z powodu braku doświadczenia nie mogę się wypowiedzieć na temat innych aplikacji.

To Jest Sztuczka, Nie Nowy Model Ekonomiczny

Nawet jeśli kapitalizm mógłby nam zapewnić dostęp do używanych laptopów przez następne kilka dekad, strategia którą opisałem powyżej powinna być traktowana jedynie jako sztuczka, a nie jako nowy model ekonomiczny. Jest to sposób na radzenie sobie, lub ucieczka, od systemu który próbuje zmusić ciebie do konsumowania tyle, ile się tylko da. To próba przełamania systemu, a nie rozwiązania jego problemów. Potrzebny jest nam inny model ekonomiczny, w którym wszystkie laptopy będą budowane jak Thinkpady sprzed 2011 roku. W konsekwencji, ceny laptopów poszłyby w dół, i właśnie tego chcemy. Ponadto, moglibyśmy znacznie zmniejszyć energię wymaganą na produkcję i pracę laptopów, gdybyśmy wstrzymali trend coraz bardziej wrastającej mocy komputerów.

Co ważne, chociaż zarówno podzespoły oraz oprogramowanie zachęcają ludzi do częstej wymiany komputerów, kluczową rolę gra tutaj właśnie oprogramowanie. Komputer wyprodukowany 15 lat temu wciąż ma te same funkcje, których potrzebujesz, ale nie jest on kompatybilny z najnowszym (komercyjnym) oprogramowaniem. Dotyczy to zarówno systemów operacyjnych, jak i wszelkiego typu programów, od gier, przez programy biurowe, aż do stron internetowych. Co za tym idzie, aby laptopy były bardziej przyjazne dla środowiska, producenci oprogramowania musieliby tworzyć lżejsze wersje swoich kolejnych produktów - nie cięższe. Im lżejsze oprogramowanie, tym dłużej nasze laptopy będą nam służyły i mniej energii będzie zużywane na ich produkcję.

Zdjęcia: Jordi Manrique Corominas, Adriana Parra, Roel Roscam Abbing

Korekta wersji polskiej: Michał Kolbusz

Komentarze

By zostawić komentarz, wyślij go poprzez e-mail na solar (małpa) lowtechmagazine (kropka) com. Twój adres e-mail nie będzie wykorzystywany do innych celów i zostanie usunięty po opublikowaniu komentarza. Jeśli nie chcesz, aby twoje imię zostało opublikowane, podpisz komentarz używając w wiadomości nazwy, którą chcesz, byśmy użyli.

Deng, Liqiu, Callie W. Babbitt, and Eric D. Williams. “Economic-balance hybrid LCA extended with uncertainty analysis: case study of a laptop computer.” Journal of Cleaner Production 19.11 (2011): 1198-1206. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0959652611000801 ↩︎
International Renewable Energy Agency (IRENA). https://www.irena.org/solar ↩︎
André, Hampus, Maria Ljunggren Söderman, and Anders Nordelöf. “Resource and environmental impacts of using second-hand laptop computers: A case study of commercial reuse.” Waste Management 88 (2019): 268-279. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956053X19301825 ↩︎ ↩︎
Bihouix, Philippe. The Age of Low Tech: Towards a Technologically Sustainable Civilization. Policy Press, 2020. https://bristoluniversitypress.co.uk/the-age-of-low-tech ↩︎
Kasulaitis, Barbara V., et al. “Evolving materials, attributes, and functionality in consumer electronics: Case study of laptop computers.” Resources, conservation and recycling 100 (2015): 1-10. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0921344915000683 ↩︎
Lenovo przejęło biznes PC od IBM w 2005 roku, więc technicznie rzecz biorąc laptop który kupiłem to Lenovo Thinkpad X60s. Jednak podzespoły jeszcze wtedy nie zostały zmienione. Nowa marka daje o sobie znać jedynie przez logo umieszczone obok logo IBM. Mój zapasowy laptop, niemalże identyczny model z tego samego roku (X60, samiast X60s) nie posiada żadnych nawiązań do Lenovo. ↩︎

Pozostawianie niektórych świateł włączonych – przedefiniowanie bezpieczeństwa energetycznego

Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0000

Utrzymanie stałego dostępu do czegoś, co kiedyś się skończy, jest niemożliwe. Zdjęcie: [Camilla MP](https://www.flickr.com/photos/dieknochenblume/8454004839/in/photolist-nJrNa3-z9St6d-vicpX8-bjNYMa-CNWajb-PKUbFu-8TqWZX-qzaoch-r3Gb3J-28jYUV3-p3gMD1-snwVj-2chyArN-4ehCVH-cWuLz-dT3Z78-pnFKK9-5qGDSP-hxU2d7-24uoKVs-f7CoCe-93ZqZQ-jPMVaK-T4yoN-4HiX59-97Kq68-23hFdSw-jE59uD-9aFpr7-68DbEo-NvymKZ-335BtT-8RtT65-a6Jut4-nt2zNy-qrkSGP-HPM9ee-bcdyA2-5Fy731-FGSpvq-eqKSpH-8jGFmq-qcFSw4-6USSog-dJEYby-jk3JQ2-7BMzWV-jetX2F-hLnHJy-5SHzAW).

(Przyp. tłum: Tytuł artykułu odnosi się do angielskiego powiedzenia „keeping the lights on”, czyli „pozostawianie świateł włączonych”. Powiedzenie to odnosi się do minimalnych wymaganych zasobów [prądu, funduszy, itp.], używając światła jako czegoś koniecznego do funkcjonowania. Na przykład, gdy jakaś firma może pozostawić światła włączone, oznacza to że jej przychód pozwala jedynie pokryć koszty operacji, przynosząc zerowe zyski.)

Gdy społeczeństwo staje się bardziej zależne od źródeł energii w codziennym funkcjonowaniu, staje się ono bardziej wrażliwe, gdy źródła te zostają odcięte. Ten oczywisty fakt jest ignorowany w obecnych strategiach uzyskania bezpieczeństwa energetycznego, przynosząc odwrotny efekt od zamierzonego.

Czym jest bezpieczeństwo energetyczne?

Co to oznacza, gdy społeczeństwo ma zapewnione „bezpieczeństwo energetyczne”? Pomimo, że istnieje ponad czterdzieści różnych definicji tego pojęcia, we wszystkich obecny jest fundamentalny zamysł, iż podaż energii powinna zawsze dorównywać jej popytowi. Sugeruje to, że podaż musi być ciągła – przerwy w dostawie nie powinny mieć miejsca. ¹ ² ³ ⁴ Na przykład, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) definiuje bezpieczeństwo energetyczne jako „ciągły dostęp do źródeł energii w przystępnych cenach”, Departament Energii Stanów Zjednoczonych definiuje pojęcie jako „niskie ryzyko przerw w dostawie energii”, natomiast Unia Europejska definiuje je jako „stabilna i obfita dostawa energii”. ⁵ ⁶ ⁷

Historycznie, bezpieczeństwo energetyczne osiągano poprzez gwarantowany dostęp do lasów i torfowisk w celu wytwarzania ciepła, oraz do ludzi, zwierząt, wiatru i wody w razie potrzeby energii mechanicznej. Od nastania rewolucji przemysłowej, bezpieczeństwo energetyczne stało się zależne od złóż paliw kopalnianych. Jako pojęcie teoretyczne, bezpieczeństwo energetyczne jest najbliżej powiązane z kryzysem naftowym z lat siedemdziesiątych, kiedy to embarga i manipulacje cen ograniczyły dostęp krajów zachodnich do ropy naftowej. W rezultacie, większość krajów przemysłowych do dziś trzyma w rezerwie ilości ropy pozwalające zaspokoić ich zapotrzebowanie przez kilka miesięcy.

Ropa jest kluczowym surowcem dla gospodarek przemysłowych – coś, co nie zmieniło się przez ostatnie 50 lat - przede wszystkim w dziedzinie transportu i rolnictwa, jednak bezpieczeństwo energetyczne w nowoczesnych społeczeństwach zależy również od innych rzeczy, między innymi gazu, prądu, a nawet internetu. W dodatku, wszystkie te infrastruktury stają się coraz bardziej powiązane i zależne od siebie nawzajem. Na przykład, gaz jest ważnym paliwem do produkcji prądu, a sprawna sieć elektroenergetyczna jest wymagana do pracy rurociągów gazowych. W ten sam sposób, prąd jest potrzebny do funkcjonowania internetu, który z kolei używany jest do zarządzania siecią elektryczną.

Prąd jest potrzebny do funkcjonowania internetu, który z kolei używany jest do zarządzania siecią elektryczną.

Artykuł ten analizuje pojęcie bezpieczeństwa energetycznego, skupiając się na sieci elektroenergetycznej, która stała się równie ważna dla społeczeństwach przemysłowych co ropa naftowa. Co więcej, elektryfikacja traktowana jest jako sposób na zmniejszenie zależności od paliw kopalnianych – na przykład poprzez pojazdy elektryczne, pompy ciepła i turbiny wiatrowe.

„Bezpieczeństwo” i „niezawodność” sieci elektroenergetycznej można dokładnie mierzyć z pomocą wskaźników ciągłości, takich jak „Loss-of-Load Probability” (LOLP) oraz „System Average Interruption Duration Index” (SAIDI) (Przyp. tłum: Nie udało mi się znaleźć odpowiedników polskich; dosłowne tłumaczenia to „prawdopodobieństwo utraty obciążenia” i „indeks długości średniej przerwy w systemie”). Posługując się tymi dwoma wskaźnikami, jedynym sensownym wnioskiem jest to, że sieć elektroenergetyczna w krajach przemysłowych jest bardzo bezpieczna. W Niemczech, na przykład, prąd dostępny jest 99,996% czasu, co oznacza średnią przerwę w dostawie mniejszą, niż pół godziny na osobę na rok. ⁸ Nawet w najgorzej wypadających krajach Europy (Łotwie, Polsce i Litwie), przerwa w dostawie nie przekracza ośmiu godzin na osobę na rok, czyli prąd jest dostępny 99,90% czasu. ⁸ Stany Zjednoczone usytuowane są pomiędzy tymi dwoma liczbami, ze średnią przerwą nie większą, niż cztery godziny na osobę na rok (99,96%). ⁹

Jak bezpieczna jest odnawialna sieć elektroenergetyczna?

Obecne modele funkcjonowania sieci zakładają, że konsumenci powinni mieć dostęp, do tak dużej ilości prądu, gazu, ropy, internetu i wody, ile chcą, kiedy tylko chcą i jak długo tego chcą. Jedynym wymogiem jest to, by płacili swoje rachunki. Patrząc na sektor energetyczny, ta wizja bezpieczeństwa jest problematyczna z kilku powodów. Po pierwsze, większość prądu produkowana jest ze źródeł, które nie są nieskończone, a utrzymanie stałego dostępu do czegoś, co kiedyś się skończy, jest oczywiście niemożliwe. Prędzej czy później, strategia którą teraz operujemy nas zawiedzie. Zanim jednak to się stanie, doprowadzi ona do zmian klimatycznych i będzie prowokować konflikty zbrojne.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna, która stworzona została po pierwszym kryzysie naftowym z wczesnych lat 70-tych, zachęca do używania energii ze źródeł odnawialnych w celu zwiększenia różnorodności w dostawie i polepszenia bezpieczeństwa energetycznego w dłuższej perspektywie. Odnawialna energia nie jest zależna od importu, ani nie podlega manipulacjom cen – czyli obecnie głównym zmartwieniem infrastruktury energetycznej opartej na paliwach kopalnianych. Oczywiście, panele słoneczne i turbiny wiatrowe mają ograniczony żywot i muszą być produkowane na nowo, co może wymagać surowców pochodzących z innych krajów, które same w sobie nie są nieograniczone. Jednak gdy są one zainstalowane, systemy energii odnawialnej pozostają dłużej „bezpieczne”, niż paliwa kopalniane (lub energia atomowa).

Energia odnawialna stwarza pewne wyzwania, według obecnych definicji bezpieczeństwa.

Co więcej, energia słoneczna i wiatrowa jest bardziej odporna na usterki czy sabotaż, zwłaszcza gdy produkcja jest zdecentralizowana. Elektrownie odnawialne emitują mniej dwutlenku węgla, zmniejszając swój wpływ na ekstremalne warunki pogodowe spowodowane przez zmiany klimatyczne, co również stwarza ryzyko dla bezpieczeństwa energetycznego. Pomimo wszystkich tych przewag, energia odnawialna stwarza niestety też pewne wyzwania, według obecnych definicji bezpieczeństwa. Najważniejszym z nich jest to, że źródła z największym potencjałem – słońce i wiatr – są dostępne sporadycznie, w zależności od pory roku i pogody. Oznacza to, że energia słoneczna i wiatrowa nie spełnia naszego wymagania, aby dostęp do prądu był stały i nieograniczony.

Zdjęcie: [Eduard Bezembinder](https://www.flickr.com/photos/bezembinder/3560945758/in/photolist-6qEM7w-7urQui-iSeKZ-8VjqeD-dUgKQ-e4ybCy-eke2Zk-ekeCdc-eke4NV-qBE1z-6Dfw5n-68EJKh-ekk6Rs-qBE2V-NqkS-oWp8Du-psYQc1-pCDop-5JSFFH-9fr321-oguPbE-6pZ6MT-dZ9YLx-vhpHJb-3oeLdu-69J2h1-7hatWp-d26CpQ-27dVzAC-5BEpZz-sUBfz-7B8zeq-HkygG-bHhG5R-2UoYjD-bRCZnx-o1e2oL-4LcBmy-69vhwD-ekz9ec-bLqreV-5jtvAp-2GUCLK-GpCny7-s36gn-dy6aBU-8moRHP-8rrRxd-5BJJyC-8KdmGR).

Niezawodność sieci elektroenergetycznej w zależnej w znacznym stopniu od energii słonecznej i wiatrowej byłaby znacznie poniżej obecnych standardów ciągłości usługi. ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ W takiej odnawialnej sieci energetycznej, zapewnienie dostępu 24/7 wiązałoby się z bardzo dużymi kosztami, ponieważ wymagałoby to obszernej infrastruktury mającej na celu magazynowanie, transmisję, i zarządzanie nadmiarem produkowanej energii. Ta dodatkowa infrastruktura groziłaby pozbawieniem takiej sieci energetycznej miana odnawialnej, ponieważ powyżej pewnej granicy, szkody środowiskowe wywołane przez paliwa kopalniane używane do produkcji, instalacji i utrzymania tej infrastruktury stają się większe, niż szkody których uniknęlibyśmy poprzez używanie źródeł odnawialnych w produkcji samej energii.

Odnawialne źródła energi mają zalety, których obecne definicje bezpieczeństwa energetycznego nie biorą pod uwagę.

Ograniczony dostęp nie jest jedyną słabością źródeł energii odnawialnej. Mimo, że wiele mediów i organizacji środowiskowych przedstawia energię słoneczną i wiatrową jako nieograniczoną („Słońce dostarcza Ziemi więcej energii w godzinę, niż cały świat zużywa w rok”) - rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Nieobrobiony zapas energii słonecznej (i wiatrowej) jest rzeczywiście ogromny, ale ponieważ gęstość tej energii jest bardzo mała, zamiana jej na formę, z której możemy korzystać, wymaga o wiele więcej miejsca i materiałów w porównaniu z elektrowniami cieplnymi – nawet jeśli wliczymy w to wykopywanie i dystrybucję paliwa. ¹⁵ Z tych powodów, odnawialna sieć elektroenergetyczna nie może zagwarantować konsumentom dostępu, do tak dużej ilości energii, jakiej pragną - nawet przy sprzyjających warunkach pogodowych.

Jak bezpieczny jest system energetyczny w stylu Off-the-Grid?

(Przyp. tłum: „Off-the-Grid” nie posiada oficjalnego tłumaczenia; jest to powszechnie stosowane określenie opisujące brak połączenia z siecią energetyczną)

Obecna polityka energetyczna próbuje pogodzić ze sobą trzy cele: nieograniczony i nieprzerwany dostęp do energii; niski koszt prądu; oraz przyjazność środowisku. Sieć energetyczna oparta, przede wszystkim na paliwach kopalnianych i energii atomowej, nie jest wstanie być przyjazna środowisku, a nieograniczony i tani dostęp zakłada, że zagraniczni dostawcy nie odetną dostępu lub nie zwiększą cen (oraz że narodowe lub międzynarodowe rezerwy nie zostaną zużyte).

Odnawialna sieć elektroenergetyczna również nie jest w stanie pogodzić wszystkich trzech celów. Aby uzyskać nieograniczony, ciągły dostęp do prądu, infrastruktura musiała by być olbrzymia, co czyniło by ją kosztowną i nieekologiczną. Bez tej infrastruktury, energia odnawialna mogłaby być tania i przyjazna środowisku, ale nie mogłaby być nieograniczona i ciągła. Innymi słowy, jeśli chcemy mieć dostęp do taniej i ekologicznej energii, musimy zmienić definicję bezpieczeństwa energetycznego i zakwestionować konieczność ciągłego i nieograniczonego dostępu do prądu.

Jeśli skierujemy wzrok z dala od typowych, wielkich, scentralizowanych infrastruktur, obecnych w społeczeństwach przemysłowych, staje się oczywiste, że nie wszystkie systemy dostawy oferują nieograniczony dostęp energii. Małoskalowa generacja prądu w stylu off-the-grid (czyli lokalna produkcja z użyciem paneli fotowoltaicznych i turbin wiatrowych, oraz przechowywanie energii w bateriach) jest tego przykładem. W teorii, systemy off-the-grid można zbudować tak, aby były „ciągle dostępne”. Można to zrobić z pomocą metody „najgorszego miesiąca”, która czyni produkcję i ilość przechowywanego prądu tak nadmierną, że nawet w najkrótszych i najciemniejszych miesiącach w roku, podaż dorówna zapotrzebowaniu.

Utrzymywanie podaży na poziomie popytu czyniłoby system off-the-grid bardzo kosztownym i nieekologicznym, zwłaszcza w regionach z dużą różnicą pomiędzy porami roku.

Jednak, tak jak hipotetyczna odnawialna sieć energetyczna w dużej skali, ciągłe utrzymywanie podaży na poziomie popytu czyniłoby system off-the-grid bardzo kosztownym i nieekologicznym, zwłaszcza w regionach z dużą różnicą pomiędzy porami roku. ¹⁶ ¹⁷ ¹⁸ Dlatego w praktyce, rozmiar większości tych systemów to kompromis pomiędzy niezawodnością, kosztami i przyjaznością środowisku. Metoda skalowania na podstawie „prawdopodobieństwa utraty obciążenia” określa ilość dni w roku, kiedy to dostawa energii nie zaspokaja zapotrzebowania. ¹⁹ ²⁰ ²¹ Innymi słowy, o rozmiarze systemu decyduje nie tylko szacowane zapotrzebowanie, ale także budżet i dostępne miejsce.

Zdjęcie: [Stephen Yang / The Solutions Project](https://www.flickr.com/photos/149368236@N06/33068752693/in/photolist-Sob15v-bBnpyx-keyKG-cuaVX3-nuP1zk-U2eVh7-cuaWEf-pskKMf-cuaswE-p27cJW-cu9SQu-cuaMky-mCLFCt-ajiCfB-4AFrsp-943usV-TyoqrN-pu9HK-erKVcJ-aYHgDT-7zrUXc-tQv77b-6xot6g-baF4gg-Xjymka-qHgAkg-ii2jys-9eD7tj-9fJDFi-Ge2Mn-guUowg-amvdKB-cvDZ15-79wfLn-c6XjSS-ddFjjF-9KYuQV-8Zp8z6-guV3wK-9P1nHp-q5c2cz-9RCRVu-cD8w4d-9YDNzC-7ehy1e-4obYkG-8tkNMS-cvDZru-4obYtN-23Aqhr).

Budowa systemów energetycznych w taki sposób znacznie zmniejsza koszty, nawet jeśli utracona „niezawodność” jest niewielka. Kalkulacje dla domu off-the-grid w Hiszpanii pokazują, na przykład, że zmniejszenie dostępu z 99,75% na 99,00% pomniejsza koszty o 60%, z podobnymi wynikami w kwestii ekologii. Przerwy w dostawie miałaby miejsce 87.6 godzin w roku, w porównaniu do 22 godzin na rok w bardziej niezawodnym systemie. ¹⁶

Według obecnego rozumienia kwestii bezpieczeństwa energetycznego, systemy off-the-grid budowane w ten sposób są porażką: przecież podaż nie zawsze zaspokaja popyt. Jednak ludzie korzystający z tych systemów nie lamentują z braku bezpieczeństwa, a wręcz przeciwnie. Powód ku temu jest prosty: dostosowują oni swoje zapotrzebowanie na prąd do jego ograniczonego i przerywanego dostępu.

W książce z 2015 roku pod tytułem Off-the-Grid: Re-Assembling Domestic Life, Phillip Vannini i Jonathan Taggart dokumentują swoje podróże przez Kanadę w celu przeprowadzenia wywiadów z blisko stoma domostwami żyjącymi w odcięciu od sieci elektroenergetycznej. ²² Jedną z ich najważniejszych obserwacji jest to, że ci, którzy wybrali ten styl życia dobrowolnie, zużywają o wiele mniej prądu i rutynowo dostosowują swoje zapotrzebowanie do pogody i sezonów.

Ci, którzy wybrali ten styl życia dobrowolnie, zużywają o wiele mniej prądu i rutynowo dostosowują swoje zapotrzebowanie do pogody i sezonów.

Na przykład, pralki, odkurzacze, wiertarki, tostery i konsole do gier używane są tylko w okresach tak dużej produkcji prądu, że baterie nie są wstanie pomieścić jej więcej. Natomiast w pochmurne dni, ludzie ci zmieniają swoje zachowania, tak aby zmniejszyć zużycie prądu i żeby oszczędzić go trochę na następny dzień. Vannini i Taggart zauważyli także, iż są oni w zupełności zadowoleni z poziomów oświetlenia i ogrzewania, odmiennych od tych, do których przyzwyczajone są osoby z zachodniego świata. Przykładem tego, jak sobie z tym radzą, jest koncentracja czynności wokół centralnych źródeł ciepła i światła. ²²

Podobne obserwacje można dokonać w miejscach, gdzie ludzie – niedobrowolnie – polegają na infrastrukturach które nie zawsze działają. Jeśli komunalna woda, prąd i internet nie są dostępne w mniej uprzemysłowionych krajach, charakteryzuje się to zarówno regularnymi jak i nieregularnymi przerwami w dostawie. ²³ ²⁴ ²⁵ Jednak pomimo tego, że tamtejsze systemy są zawodne – według powszechnych wskaźników ciągłości – życie wciąż się toczy. Codzienne obowiązki domowe są kształtowane przez przerwy w dostawie, które postrzegane są jako normalny aspekt życia. Na przykład, jeśli prąd, woda i internet dostępne są tylko w konkretnych godzinach dnia, prace domowe i inne czynności są odpowiednio planowane. Ludzie używają w sumie mniej energii: infrastruktura zwyczajnie nie pozwala na bardziej intensywny styl życia. ²³

Bardziej niezawodne, mniej bezpieczne?

Wysoka „niezawodność” sieci energetycznej w społeczeństwach przemysłowych uzasadniana jest za pomocą „wartości utraconego obciążenia” (Value of Lost Load), która porównuje straty finansowe spowodowane utratą energii, oraz dodatkowe inwestycje potrzebne, by tych strat uniknąć. ¹¹⁰ ²⁶ ²⁷ ²⁸ ²⁹ Jednak wartość utraconego obciążenia jest wysoce zależna od tego, w jaki sposób społeczeństwo jest zorganizowane. Im bardziej polega ono na elektryczności, tym większe będą straty finansowe spowodowane jej brakiem.

Obecne definicje bezpieczeństwa energetycznego uważają podaż i popyt na energię jako nie związane ze sobą, i skupiają się niemal w całości na zabezpieczaniu dostaw energii. Jednak alternatywne formy infrastruktur energetycznych, takie jak te opisane powyżej, pokazują że ludzie zdolni są do adaptacji, i że dopasowują swoje oczekiwania do ograniczonej i nie zawsze dostępnej energii. Innymi słowy, bezpieczeństwo energetyczne można poprawić nie tylko poprzez zagwarantowanie ciągłości w dostawie, lecz także przez zmniejszanie zależności od energii.

Zdjęcie: Zbiornik gazu ziemnego. [Jason Woodhead](https://www.flickr.com/photos/woodhead/7150825737/in/photolist-bTTRmV-85JomL-jysSQn-fw7gTZ-5Jkm2T-eDueWy-ohYc4x-fFxZCm-eD8VG8-eDfhqy-8pCnxZ-qPTdqx-22WNtVf-fFybmb-fFxRVG-fFyhCf-mGNU1p-24mDPG2-8efS2s-fFguSX-nN4pMi-fFgpjT-6br69i-hVGdgU-9DSQQ5-cDwVt-EqVP-dp7vJX-fwmwQh-oHAfHH-fFy6QS-fFgvS8-aaCofJ-fFxW5L-agEkAL-eDfonE-fFgrrn-eD9m9a-PLLffy-fFggcX-fFgka6-nRdzs-fFgwFH-88JrU8-nN4epz-2atchc9-nN523B-24mDNL4-2atciAb-GFzRM).

Podaż i popyt również są ze sobą powiązane i wpływają na siebie w systemach o wysokim bezpieczeństwie – ma to wtedy jednak odwrotny efekt. Tak samo, jak „niepewne” systemy off-the-grid sprzyjają stylom życia uniezależnionym od dostępu do energii, tak „pewne” systemy sprzyjają stylom życia coraz bardziej od niej uzależnionym.

Społeczeństwa przemysłowe z “niezawodnymi” sieciami elektroenergetycznymi w istocie są najbardziej podatne na przerwy w dostawie.

W książce z 2018 roku, pod tytułem Infrastructures and Practices: the Dynamics of Demand in Networked Societies, Olivier Coutart i Elizabeth Shove twierdzą, że nieograniczony i nieprzerwany dostęp do energii pozwolił ludziom w krajach przemysłowych na zaadaptowanie wielu technologii wysoce od niej zależnych, na przykład pralek, klimatyzatorów, lodówek, drzwi automatycznych, czy wiecznego dostępu do internetu, które stają się „normalne” i konieczne do codziennego życia. Tymczasem, alternatywne czynności, takie jak ręczne pranie ubrań, przechowywanie jedzenia bez prądu, chłodzenie bez klimatyzatorów, czy nawigacja i komunikacja bez telefonów komórkowych, tracą na popularności i wymierają. ³⁰

W rezultacie, bezpieczeństwo energetyczne jest w praktyce większe w systemach off-the-grid i „zawodnych” scentralizowanych infrastrukturach, podczas gdy społeczeństwa przemysłowe są najsłabsze i najbardziej wrażliwe na wszelkie zakłócenia w dostawie. To, co zazwyczaj uznawane jest za dowód bezpieczeństwa energetycznego – nieograniczony, ciągły dostęp do prądu – w istocie czyni nas jeszcze bardziej podatnymi na przerwy w jego dostawie. Coraz więcej ludzi nie posiada umiejętności, ani technologii, które pozwalałaby im funkcjonować bez ciągłej dostawy energii.

Zmiana definicji bezpieczeństwa energetycznego

By uzyskać trafniejszą definicję bezpieczeństwa energetycznego, musimy zdefiniować je nie, pod względem takich rzeczy jak ilości kilowatogodzin prądu, lecz pod względem usług energetycznych, czynności społecznych i podstawowych potrzeb. ¹ Ludzie nie potrzebują energii samej w sobie. To czego potrzebują, to sposobów na konserwację żywności, na czyszczenie ubrań, komunikację z innymi, lepszą widoczność po zmroku, możliwość podróży z miejsca na miejsce, i tak dalej. Wszystkie te potrzeby można zaspokoić, albo bez użycia energii, lub ze znacznie mniejszym lub większym zużyciem energii.

Traktując je w ten sposób, bezpieczeństwo energetyczne nie polega jedynie na dostępie do prądu, lecz także na lepszej zaradności społeczeństwa w radzeniu sobie bez ciągłej dostawy prądu. Wchodzi w to zarówno zaradność ludzi (czy mają umiejętności, by móc poradzić sobie z przerwami w dostawie?), urządzeń i systemów (czy są one w stanie poradzić sobie z częstymi przerwami w dostawie?), oraz instytucji (czy można byłoby w sposób zgodny z prawem zarządzać siecią energetyczną która nie jest zawsze sprawna?). To, czy zakłócenia w dostawie prądu doprowadziłyby do zakłóceń w innych usługach energetycznych i czynnościach społecznych, zależy od zaradności społeczeństwa.

Istnieje na przykład wiele alternatyw dola ciągłej dostawy prądu, której wymaga nasz system dystrybucji pożywienia. Lodówki mogłyby lepiej radzić sobie z przerwami w dostawie prądu, gdyby były lepiej izolowane. Moglibyśmy wprowadzić na nowo spiżarnie (które utrzymują jedzenie świeże zupełnie bez prądu), albo moglibyśmy ponownie nauczyć się starych metod przechowywania jedzenia, takich jak fermentacji czy kiszenia. Moglibyśmy jednocześnie zwiększyć umiejętności ludzi w dziedzinie gotowania, zamieniając ich diety na takie które używają więcej świeżych składników, które nie muszą być trzymane w chłodnych miejscach, i zachęcając ich do codziennych, lokalnych zakupów, zamiast tygodniowych wypraw do supermarketów.

Aby zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne, musimy uczynić sieć elektroenergetyczną bardziej zawodną.

Jeśli spojrzymy na bezpieczeństwo energetyczne w bardziej całościowo, biorąc pod uwagę zarówno dostawę jak i zapotrzebowanie, szybko stanie się oczywiste, że bezpieczeństwo w społeczeństwo przemysłowych wciąż się zmniejsza. Coraz więcej zajęć oddawane jest w ręce maszyn, komputerów i wielkich infrastruktur - zwiększając naszą zależność od prądu. W dodatku, internet szybko staje się tak ważny jak prąd, a trendy takie jak praca w chmurze, Internet of Things, czy autonomiczne samochody, wszystkie polegają na powiązanych ze sobą warstwach wiecznie działających systemów energii.

Zdjęcie: Porzucona linia energetyczna. [Miura Paulison](https://www.flickr.com/photos/paulisson_miura/10318768955/in/photolist-gHQovz-kCLi9r-82pqq6-f4539G-6i3Aih-5m5G9b-6RkZvr-6V6k85-2b9wdNP-4DvxJx-WfvmJT-5CGLgF-5C1ojh-eANWrM-kjDG4Z-9QKWz-DnnTH9-ntvKWL-82sxbf-UssMS3-deJRBD-d6qh1S-5C1ooU-tkcYLj-MpbqCB-84zF9u-5CM5d7-5CM51J-82ppX6-a1H2sr-Rd9o59-a1LEed-6W3He9-VCD56X-bg3vgT-5BW5CT-82sxDb-2b1hTxi-6hpZ1g-8d19tj-qm9Cy-cgpx3-gszM15-eANtbt-MpbCWK-98h2dj-7HyrGe-5md8aD-d9fLdq-2cyGoSv).

Ponieważ podaż i popyt wpływają na siebie nawzajem, dochodzimy do nietypowego wniosku: by zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne, musimy uczynić sieć elektroenergetyczną bardziej zawodną. Zachęci to do uniezależnienia się od prądu i do szukania alternatyw, a co za tym idzie, zmniejszenia tego, jak wrażliwi jesteśmy na przerwy w jego dostawie. Coutard i Shove twierdzą, że „należy przywiązywać większą wagę do potencjału przyszłych innowacji, które nie tracą na wartości nawet gdy duże systemy są osłabione lub porzucone, lub kiedy stają się mniej niezawodne.” Dodają też, że doświadczenia ludzi dobrowolnie odciętych od sieci energetycznej „oferują wgląd w możliwe alternatywne konfiguracje”. ³⁰

Opowiadanie się za mniej niezawodnym dostępem do prądu jest z pewnością kontrowersyjne. W rzeczy samej, „pozostawianie świateł włączonych” to powiedzenie używane często do uzasadnienia reform energetycznych, takich jak budowa nowych elektrowni atomowych, lub utrzymywania ich dłużej, niż było to planowane. Jednak by uzyskać prawdziwe bezpieczeństwo energetyczne, „pozostawianie świateł włączonych” powinno być zamienione na powiedzenia takie jak „pozostawianie niektórych świateł włączonych”, „które światła powinniśmy wyłączyć?” oraz „co takiego złego jest w odrobinie ciemności?”. ³¹ Oczywiście, bardziej zawodna podaż energii doprowadziłaby do fundamentalnych zmian w praktykach i technologiach, zarówno w gospodarstwach domowych, fabrykach, systemach transportu, i sieciach komunikacyjnych – ale o to właśnie chodzi. Obecny styl życia w krajach przemysłowych po prostu nie jest możliwy do utrzymania.

Artykuł oryginalnie napisany dla UK Demand Centre.

By zostawić komentarz, wyślij go poprzez e-mail na solar (małpa) lowtechmagazine (kropka) com.

Winzer, Christian. “Conceptualizing energy security.” Energy policy 46 (2012): 36-48. https://www.repository.cam.ac.uk/bitstream/handle/1810/242060/cwpe1151.pdf?sequence=1&isAllowed=y ↩︎ ↩︎ ↩︎
Sovacool, Benjamin K., and Ishani Mukherjee. “Conceptualizing and measuring energy security: A synthesized approach.” Energy 36.8 (2011): 5343-5355. https://relooney.com/NS4053-Energy/00-Energy-Security_1.pdf ↩︎
Kruyt, Bert, et al. “Indicators for energy security.” Energy policy37.6 (2009): 2166-2181. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301421509000883 ↩︎
Cherp, Aleh, and Jessica Jewell. “The concept of energy security: Beyond the four As.” Energy Policy 75 (2014): 415-421. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301421514004960 ↩︎
Energy security, International Energy Agency. https://www.iea.org/topics/energysecurity/ ↩︎
Lucas, Javier Noel Valdés, Gonzalo Escribano Francés, and Enrique San Martín González. “Energy security and renewable energy deployment in the EU: Liaisons Dangereuses or Virtuous Circle?.” Renewable and Sustainable Energy Reviews 62 (2016): 1032-1046. https://www.researchgate.net/profile/Javier_Valdes4/publication/303361228_Energy_security_and_renewable_energy_deployment_in_the_EU_Liaisons_Dangereuses_or_Virtuous_Circle/links/5a536f45458515e7b72eab26/Energy-security-and-renewable-energy-deployment-in-the-EU-Liaisons-Dangereuses-or-Virtuous-Circle.pdf ↩︎
Strambo, Claudia, Måns Nilsson, and André Månsson. “Coherent or inconsistent? Assessing energy security and climate policy interaction within the European Union.” Energy Research & Social Science 8 (2015): 1-12. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S221462961500047X ↩︎
CEER Benchmarking Report 6.1 on the Continuity of Electricity and Gas Supply. Data update 2015/2016. Ref: C18-EQS-86-03. 26-July-2018. Council of European Energy Regulators. https://www.ceer.eu/documents/104400/-/-/963153e6-2f42-78eb-22a4-06f1552dd34c ↩︎ ↩︎
Average frequency and duration of electric distribution outages vary by states. U.S. Energy Information Administration (EIA). April 5, 2018. https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=35652 ↩︎
Röpke, Luise. “The development of renewable energies and supply security: a trade-off analysis.” Energy policy 61 (2013): 1011-1021. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/73854/1/IfoWorkingPaper-151.pdf ↩︎ ↩︎
“Evolutions in energy conservation policies in the time of renewables”, Nicola Lablanca, Isabella Maschio, Paolo Bertoldi, ECEEE 2015 Summer Study – First Fuel Now. https://www.eceee.org/library/conference_proceedings/eceee_Summer_Studies/2015/9-dynamics-of-consumption/evolutions-in-energy-conservation-policies-in-the-time-of-renewables/ ↩︎
“How not to run a modern society on solar and wind power alone”, Kris De Decker, Low-tech Magazine, September 2017. here. ↩︎
Nedic, Dusko, et al. Security assessment of future UK electricity scenarios. Tyndall Centre for Climate Change Research, 2005. http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.461.4834&rep=rep1&type=pdf ↩︎
Zhou, P., R. Y. Jin, and L. W. Fan. “Reliability and economic evaluation of power system with renewables: A review.” Renewable and Sustainable Energy Reviews 58 (2016): 537-547. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S136403211501727X ↩︎
Smil, Vaclav. Power density: a key to understanding energy sources and uses. MIT Press, 2015. https://mitpress.mit.edu/books/power-density ↩︎
Landeira, Cristina Cabo, Ángeles López-Agüera, and Fernando Núñez Sánchez. “Loss of Load Probability method applicability limits as function of consumption types and climate conditions in stand-alone PV systems.” (2018). https://www.researchgate.net/profile/Cristina_Cabo2/publication/324080184_Loss_of_Load_Probability_method_applicability_limits_as_function_of_consumption_types_and_climate_conditions_in_stand-alone_PV_systems/links/5abca9fa45851584fa6e1efd/Loss-of-Load-Probability-method-applicability-limits-as-function-of-consumption-types-and-climate-conditions-in-stand-alone-PV-systems.pdf ↩︎ ↩︎
Singh, S. Sanajaoba, and Eugene Fernandez. “Method for evaluating battery size based on loss of load probability concept for a remote PV system.” Power India International Conference (PIICON), 2014 6th IEEE. IEEE, 2014. https://ieeexplore.ieee.org/abstract/document/7117729 ↩︎
How sustainanle is stored sunlight? Kris De Decker, Low-tech Magazine. here. ↩︎
Chapman, R. N. “Sizing Handbook for Stand-Alone Photovoltaic.” Storage Systems, Sandia Report, SAND87-1087, Albuquerque (1987). https://prod.sandia.gov/techlib-noauth/access-control.cgi/1987/871087.pdf ↩︎
Posadillo, R., and R. López Luque. “A sizing method for stand-alone PV installations with variable demand.” Renewable Energy33.5 (2008): 1049-1055. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S096014810700184X ↩︎
Khatib, Tamer, Ibrahim A. Ibrahim, and Azah Mohamed. “A review on sizing methodologies of photovoltaic array and storage battery in a standalone photovoltaic system.” Energy Conversion and Management 120 (2016): 430-448. https://staff.najah.edu/media/published_research/2017/01/19/A_review_on_sizing_methodologies_of_photovoltaic_array_and_storage_battery_in_a_standalone_photovoltaic_system.pdf ↩︎
Vannini, Phillip, and Jonathan Taggart. Off the grid: re-assembling domestic life. Routledge, 2014. http://lifeoffgrid.ca/off-grid-living-the-book/ ↩︎ ↩︎
“Materialising energy and water resources in everyday practices: insights for securing supply systems”, Yolande Strengers, Cecily Maller, in “Global Environmental Change 22 (2012), pp. 754-763. http://researchbank.rmit.edu.au/view/rmit%3A17990/n2006038376.pdf ↩︎ ↩︎
Pillai, N. “Loss of Load Probability of a Power System.” (2008). https://mpra.ub.uni-muenchen.de/6953/1/MPRA_paper_6953.pdf ↩︎
Al-Rubaye, Mohannad Jabbar Mnati, and Alex Van den Bossche. “Decades without a real grid: a living experience in Iraq.” International Conference on Sustainable Energy and Environment Sensing (SEES 2018). 2018. https://biblio.ugent.be/publication/8566224 ↩︎
Telson, Michael L. “The economics of alternative levels of reliability for electric power generation systems.” The Bell Journal of Economics (1975): 679-694. https://www.jstor.org/stable/3003250?seq=1#page_scan_tab_contents ↩︎
Schröder, Thomas, and Wilhelm Kuckshinrichs. “Value of lost load: an efficient economic indicator for power supply security? A literature review.” Frontiers in energy research 3 (2015): 55. https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fenrg.2015.00055/full ↩︎
Ratha, Anubhav, Emil Iggland, and Goran Andersson. “Value of Lost Load: How much is supply security worth?.” Power and Energy Society General Meeting (PES), 2013 IEEE. IEEE, 2013. https://www.ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/itet/institute-eeh/power-systems-dam/documents/SAMA/2012/Ratha-SA-2012.pdf ↩︎
De Nooij, Michiel, Carl Koopmans, and Carlijn Bijvoet. “The value of supply security: The costs of power interruptions: Economic input for damage reduction and investment in networks.” Energy Economics 29.2 (2007): 277-295. https://s3.amazonaws.com/academia.edu.documents/40102922/The_Value_of_Supply_Security_The_Costs_o20151117-24458-1eo081r.pdf?AWSAccessKeyId=AKIAIWOWYYGZ2Y53UL3A&Expires=1544213977&Signature=d01qoyIcopj1rE5HpSWkCGcQzRk%3D&response-content-disposition=inline%3B%20filename%3DThe_value_of_supply_security.pdf ↩︎
Coutard, Olivier, and Elizabeth Shove. “Infrastructures, practices and the dynamics of demand.” Infrastructures in Practice. Routledge, 2018. 10-22. https://www.routledge.com/Infrastructures-in-Practice-The-Dynamics-of-Demand-in-Networked-Societies/Shove-Trentmann/p/book/9781138476165 ↩︎ ↩︎
Demand Dictionary of Phrase and Fable, seventeenth edition. Jenny Rinkinen, Elizabeth Shove, Greg Marsden, The Demand Centre, 2018. http://www.demand.ac.uk/wp-content/uploads/2018/07/Demand-Dictionary.pdf ↩︎